Atasözleri
Uzun deneyimlerin ürünü olan, öğüt veren ve kuşaktan kuşağa aktarılan kalıplaşmış sözler.
2.437 madde
- zorla güzellik olmazatasözüKişiye, beğenmediği şey zorla beğendirilemez.
- zurnada peşrev olmazatasözüRasgele yapılan plansız işte usül, kaide aranmaz. İş, kendi kendine nasıl yürürse yürür.
- zurnayı biz çaldık parsayı o topladıatasözüHaksızlık edip hazıra konanlar için söylenir.
- zürefanın düşkünü, beyaz giyer kış günüatasözüDaha önce iyi bir durumda olan kişi bu konumunu kaybettiğinde uygun olmayan, yersiz davranışlarda bulunur.
- züğürt olup düşünmektense uyuz olup kaşınmak yeğdiratasözüUyuz olup kaşınmak, insanı çok rahatsız eder. Ama züğürtlük dolayısıyla ne yapacağım diyedüşünmek, daha çok rahatsız eder.
- züğürtlük, zadeliği bozaratasözüSoylu kimse züğürtleyince, soyluluğu unutulur.
- zırva tevil götürmezatasözüSaçma söz -ne denli akla yatacak bir anlamla yorumlanmak istenirse istensin- niteliğini değiştirmez.
- Çivi çiviyi sökeratasözüGüç bir şey, güçlü bir şeyle yenilir.
- Çıkmamış candan ümit kesilmezatasözüÖlmemiş kimseden yaşama umudu tükenmez.
- âlim unutmuş, kalem unutmamışatasözüİnsan ne kadar bilgili olursa olsun, her şeyi aklında tutamaz, birçoklarını unutur.
- âşık daima bey oturmazatasözüÇoğu zaman işi rast gelen kişi bilmelidir ki talih her vakit yar olmaz. (Aşığın çukur yüzünün arkasındaki yumru yüzüne bey denilir. Bey oturmak, çukur yüzü yere, yumru yüzü üstü gelerek durmasıdır ki aşığın en sağlam oturuşudur).
- âşık âlemi kör, dört yanını duvar sanıratasözüAşktan gözü kararmış kişi, hoş karşılanmayacak aşırı davranışlarda bulunur. Kendini öyle yitirmiştir ki bu davranışlarını hiç kimse görmez, işitmez sanır.
- âşığın gözü kördüratasözüKendisini aşka kaptıran kişi, ne sevgilisinin kusurlarını görür ne de çevresinde olup bitenlerle ve kendisi için önemli olan şeylerle ilgilenir.
- çabalama ile çarık yırtılıratasözüOlmayacak işi zorla yapmaya çalışan zarara uğrar.
- çalma elin kapısını, çalarlar kapınıatasözüKimseye kötülük yapma. Yoksa aynı kötülüğü onlar da sana yaparlar.
- çalıda gül bitmez, cahile söz yetmezatasözü"Güzelliklerin simgesi olan gülün çalıda yaşaması düşünülemez.Aynı şekilde,cahil kişiye de sözün doğrusunu anlatmak mümkün değildir.Cahil olduğu için kendi bildiklerinin dışında da doğruların bulunduğunu kabul etmesi mümkün değildir"
- çalışanın yatanda hakkı vardıratasözüÇünkü çalışmayan, çalışanın kazancını yiyor.
- çalışmak ibadetin yarısıdıratasözü"İbadet kişiyi kötülüklerden sıyırır,iyilik yolunda ilerletir. Allah yolunda çalışmak ta kişiyi kötü duygulardan arındırır.Bunun içindir ki çalışmak,ibadet kadar büyük değer taşır" anlamında bir söz.
- çam ağacından ağıl olmaz, el çocuğundan oğul olmazatasözüHer şeyin değeri vardır; yapacağı iş, kullanılacağı yer ayrıdır. Bir şeyin yerine, ona benziyor diye başka bir şey konulamaz. Sözgelişi, başkasının çocuğu, öz evlat yerini tutmaz.
- çanakta balın olsun, Yemen'den arı geliratasözüGüzel malı olan kimse, müşteri bulma kaygısı çekmez. Reklam yapmasa bile en uzak yerlerden istekliler çıkar.
- çanağa ne doğrarsan kaşığında o çıkaratasözüKişi, kendisi için önceden ne gibi hazırlıklar yapmışsa ileride onun veriminden yararlanır.
- çarık çarıkla, sarık sarıklaatasözüKişi, kendi düzeyindeki kimselerle arkadaş olur.
- çarşı iti ev beklemezatasözüBaşıboş gezmeye alışanlar, disiplinli iş yapmaya gelemezler.
- çatal kazık yere batmazatasözüBirden çok kimsenin söz sahibi olduğu iş yürümez.
- çağrılan yere erinme, çağrılmayan yere görünmeatasözüKişi, çağrıldığı yere gitmelidir.Çağrılmadığı yere gitmemelidir.
- çekişmeden pekişilmezatasözüKarşılıklı düşünceler tartışılmadan sağlam bir anlaşma ve uzlaşmaya varılamaz.
- çengi ölüsü çalgı ile kalkaratasözüZevk ve safa içinde ömür sürmüş olan kimse en sıkıntılı günlerinde bile eğlenceden geri kalmaz.
- çiftçinin karnını yarmışlar, kırk tane gelecek yıl çıkmışatasözüÇiftçinin ürünü her yıl bir afete uğrar. O da hep gelecek yıla umut bağlar. Durum böylecesürüp gider.
- çiftçiye yağmur, yolcuya kurak; cümlenin muradını verecek HakatasözüKullar Tanrı'dan kendilerine gerek, olan şeyleri isterler. Kimi kulların istedikleri, başka kulların zararına yol açacak nitelikte olabilir. Kullarının dileklerini kabul edecek olan Tanrı'dır.Hangisininki yerine gelmişse Tanrı böyle uygun görmüş demektir.
- çingene ciğer pişirir, yemeden karnın şişiriratasözüCimri, para harcamaktan o kadar korkar ki pişirdiği yemek bitmesin diye yemeden doyduğunu söyler.