İçeriğe geç
2Wsözlük

Şiir

Gönül Calab'ın tahtı

Yunus Emre

Paylaş:WhatsAppXFacebookTelegram
---- Dem-be-dem : an ve an Münevver : Bilgili, aydın Calap : Allah Pir koca : İhtiyar Bedbaht : Talihsiz Sin : Mezar Sırat : Cennet yolu Didar : Allaha kavusma, hakkın yüzü Ayruk : Başkası Sanmak : zannetmek, öyle olduğunu düşünmek Azuban : Yūnus yoldan azuban yüksek yerde ṭurmasun (Divan, 165r/6) az- eylemi ilk kez 8. yüzyılda Yenisey – Elegest ve Begre yazıtlarında “kök teŋride kün ay azdım” ifadesinde yer alır. Eski Türk yazıtlarında az- “ayrılmak, yoldan sapmak, yolunu kaybetmek; ölmek; bağlı bulunan siyasal oluşumun liderinden ayrılmak, başsız kalmak” anlamlarıyla yer aldığı belirtilmiştir (Şirin, 2016: 721). Eski Uygurcanın El Sözlüğü’nde az- “yolunu kaybetmek, şaşırmak, yanılmak, yanlış yola gitmek, kötü yola sapmak, (yolu) bulamamak, yolunu şaşırmak” anlamları verilir. Ayrıca az- mun- “yolunu kaybetmek, yolunu şaşırmak”; az- yaŋıl- “yolunu kaybetmek, yolunu şaşırmak”

Şiir açıklaması

Paylaşılan “metin” bölümünde şiirin dizeleri bulunmuyor; yalnızca sözlük notları ve “azuban” sözcüğüyle ilgili açıklama yer alıyor. Bu nedenle eserin konusu, ana duygusu, imgeleri ve dizelerin genel anlamı hakkında güvenilir bir yorum yapmak mümkün değil. Başlıktan yola çıkarak şiirin içeriğini anlatmak, dizelerde bulunmayan ayrıntıları varsaymak anlamına gelebilir. Bu yüzden başlığın çağrıştırdıklarını şiirin kesin anlamı gibi sunmuyorum.

Verilen sözlükte “dem” nefes, soluk; “didar” yüz; “pir” koca, ihtiyar, yaşlı kimse; “sin” mezar; “sırat” ise sırat köprüsü olarak açıklanıyor. “Sanmak” için bir şeyin zihinde kurulduğu gibi gerçekleştiğine inanmak anlamı veriliyor. Bunlar kelimelerin sözlük karşılıklarıdır; ancak şiirin dizeleri olmadığından hangilerinin metinde, hangi bağlamda kullanıldığını söyleyemem. “Azuban” notunda da sözcüğün eski kullanımları ve yolunu kaybetme ya da yanlış yola gitme gibi anlamları aktarılıyor; şiirdeki işlevini belirlemek için dize bağlamı gerekir.

Eseri açıklayabilmem için şiirin tam metninin paylaşılması gerekiyor. Metin geldiğinde kelimeleri verilen sözlük tanımlarına bağlı kalarak ele alabilir, ana düşünceyi ve öne çıkan imgeleri dizeler üzerinden açıklayabilirim. Böylece Yunus Emre’ye veya şiire dair metinde bulunmayan bilgi eklemeden, okurun anlayacağı sade bir yorum sunmak mümkün olur.

Açıklama, sözlükteki tanımlardan yararlanılarak yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Metindeki kelimelerin anlamları

dem
nefes, soluk
didar
yüz
divan
yüksek düzeydeki devlet adamlarının kurduğu büyük meclis
kök
Bitkileri toprağa bağlayan, topraktaki besi maddelerini emmesine yarayan klorofilsiz bölüm.
kün
(Düziçi ağzı) gün. Kullanımı oldukça sınırlıdır. 'Ben onu künde görüyöm.'
pir
koca, ihtiyar, yaşlı kimse
sin
mezar
sırat
sırat köprüsü
zannetmek
sanmak
ayrıca
ayrı bir önem verilerek
başkası
diğer bir şahıs, herhangi bir kişi, diğeri, ötekisi, gair
sanmak
Herhangi bir şeyin zihinde kurulduğu gibi gerçekleştiğine inanmak; zannetmek, zanneylemek.
sapmak
yön değiştirmek
yanılmak
tanımayarak, niteliğini iyi anlamayarak aldanmak
şaşırmak
Ne yapmak gerektiğini bilememek, nasıl davranacağını kestirememek, içinden çıkamamak
ayrılmak
ayırma işine konu olmak
kaybetmek
yitirmek
düşünmek
aklından geçirmek, göz önüne getirmek

Metin: Vikikaynak · Kamu malı (telif süresi dolmuş eser)