Şiir

Gönülle Başbaşa

Dudakları bir dal ateş mercan gibi, Bakışları masûm bir heyecan gibi; Yürürken titreyen o nârin endâmı Pembe bir gül açmış tâze fidan gibi. Saçlarında bağlı aşkın kördüğümü, Fark ediyorum gözle gördüğümü; Bir tatlı rüyâ mı, bir canlı büyü mü? Elim dokunuyor, fakat yalan gibi. Karşımda duruyor, rüyâ değil gerçek; Sesi bülbüllerin âhı gibi titrek; Hâli öyle nazlı, üyle ürkek, Ormanda avcıdan kaçan ceylân gibi. Gönül! Neden böyle kesildi nefesin? Sen ki aşk işinde bir ehl-i hibresin… Korkarım bu sevdâ seni incitmesin: Yaşlı gibisin sen, o pek civan gibi. Yaşı henüz aşkın alev senesinde. Arar yakacak can o pervânesinde, Bûseler uzanmış pembe çenesinde: Beni kopar diyen bir erguvan gibi. Acelen mi vardı? Niye doğdun erken? Bak sen perişansın, o böyle güzelken. Gönül! Düşünmeden açma sakın yelken! Yolun ummân gibi, bahtın yaman gibi!

Şiir açıklaması

Şiirde anlatıcı, karşısındaki genç kadının güzelliğine ve narin tavırlarına kapılır. Onu mercan dudaklara, pembe bir gül açmış fidana ve avcıdan kaçan ceylana benzetir. Bu imgeler, kadının hem çekici hem de ürkek görünüşünü anlatır. Anlatıcının yaşadığı heyecan, güçlü ve geçici bir duygu hâli olarak dizelere yansır; gördüğü kişiyi gerçek olsa da zaman zaman rüyadaymış gibi algılar.

Anlatıcı, aşkın saçlarında bir kördüğüm gibi belirdiğini fark eder. Ona dokunması bile gerçek dışı gelir. Sonraki dizelerde gönlüne seslenerek bu sevdanın kendisini incitmesinden korktuğunu söyler: Kendisi yaşlı, sevdiği ise gençtir. Böylece şiirin ana duygusu olan hayranlık ve aşkın yanında, karşılıksız kalma ya da incinme kaygısı da öne çıkar.

Erguvan, eflatunla kırmızı arasında çiçek açan güzel bir süs ağacıdır; erguvana benzetilen genç kadın, anlatıcıya koparılmayı bekleyen çekici bir çiçek gibi görünür. Alev ve yakacak çağrışımları aşkın yakıcı yönünü, yelken ve umman imgeleri ise gönlün atılacağı yolun belirsizliğini ve zorluğunu düşündürür. Şiir, tutkuyla hareket etmeden önce gönlü uyaran bir sesle sona erer.

Açıklama, sözlükteki tanımlardan yararlanılarak yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Metindeki kelimelerin anlamları

erguvan: Baklagillerden, eflatunla kırmızı arası renkte çiçek açan, güzel bir süs ağacı, ((Cercis siliquastrum).
heyecan: Sevinç, korku, kızgınlık, üzüntü, kıskançlık, sevgi vb. sebeplerle ortaya çıkan güçlü ve geçici duygu durumu; teheyyüç
fakat: ama, ancak, lâkin
yakacak: Odun, kömür gibi ısı sağlamak amacıyla yakılan madde.

Metin: Vikikaynak · Kamu malı (telif süresi dolmuş eser)