Şiir
Makber
Abdülhak Hamit Tarhan · Abdülhak Hamit Tarhan kimdir?
Şiir açıklaması
“Makber”, mezar anlamına gelir; şiirin merkezinde anlatıcının sevgilisi Fatıma’nın ölümünden sonra yaşadığı büyük yas vardır. “Şimdi buradaydı, gitti elden” sözleri, sevilen kişinin yokluğuna inanmakta zorlanan bir sesi duyurur. Anlatıcı, geride kalan mezarı ve kendi yalnızlığını dile getirir; “Beyrut’ta bir mezar kaldı” dizesi de kaybın ardından elinde kalan şeyi vurgular. Yâr, yani sevgili, artık yanında değildir.
Şiirin önemli imgeleri mezar, toprak, karanlık ve gök cisimlerinin doğuşudur. Hatırlanan gül yüz ile toprağın içindeki beden arasındaki karşıtlık, ölümün yarattığı sarsıntıyı belirginleştirir. Anlatıcı, Fatıma’yı yeniden görmek ve onunla konuşmak ister; “Çık Fatıma! Lahdden kıyam et” diye seslenir. Buradaki kıyam, verilen sözlük tanımındaki gibi İslam inancına göre ölümden sonra yeniden dirilip ayağa kalkmadır. Bu çağrı, şiirde kavuşma özlemini ve kaybı kabullenemeyişi anlatır.
Anlatıcı Tanrı’ya sorular yöneltir, yaşadığı acının nedenini anlamaya çalışır ve bir çıkış yolu arar. “İmtihan” sözcüğü sınavı, “beyan” bildirmeyi, “isal” ise ulaştırmayı ifade eder; bu kelimelerin geçtiği dizelerde anlatıcı, hayatın anlamının kendisine açıklanmasını ve düşüncesinin sevdiğine ulaştırılmasını ister. Şiirin ana duygusu, ölüm karşısındaki derin keder ve özlemdir; ana düşüncesi ise sevilen kişinin yokluğunun insanın dünyasını nasıl altüst ettiğidir.
Açıklama, sözlükteki tanımlardan yararlanılarak yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Metindeki kelimelerin anlamları
- cay
- Yaz ayı, mevsimi.
- devam
- sürme, sürüp gitme, kesilmeme, bitmeme
- makber
- mezar
- beyan
- bildirme
- imtihan
- sınav
- isal
- Ulaştırma
- tutarak
- sara
- zar
- ince perde veya örtü
- kıyam
- İslam inancına göre, ölümden sonra yeniden dirilip ayağa kalkma.
- matla
- Gök cisimlerinin doğması
- misal
- örnek olarak alınabilen, gösterilen şey, örnek
- zulmet
- karanlık
- hakikat
- Alevîlik'te dört kapı kırk makam inancındaki kapılardan dördüncüsü
- şeb
- gece
- hab
- Uyku.
- çare
- bir sonuca varmak, ortadaki engelleri kaldırmak için tutulması gereken yol, çıkar yol, çözüm yolu
- yâr
- sevgili
- ben
- (kişi adılı): Teklik birinci kişiyi gösteren söz.
Metin: Vikikaynak · Kamu malı (telif süresi dolmuş eser)