Fincancı Katırları

Fıkranın başkişisi Hoca, gece mezarlıktan geçerken ayağı kayıp eski bir mezara düşer. Burada geceyi bir ölü gibi geçirip yazıcı melekleri görmeyi düşünerek mezara uzanır. Bir süre sonra yaklaşan fincancı kervanının çanlarını ve konuşmalarını duyar. Kervan, porselen veya cam eşya satan financıların taşıdığı yüklerle ilerlemektedir. Sesler yaklaştıkça Hoca korkar ve kıyametin, yani tek tanrılı dinlerin inanışına göre dünyanın sonunun ve ölülerin dirilerek mahşerde toplanacağı zamanın geldiğini sanır.

Dışarıda ne olduğunu anlamak için mezardan çıkınca yarı çıplak Hoca’yı gören katırlar ürker, yükler yere dökülür ve fincanlar kırılır. Kızan financılar Hoca’yı yakalayıp ne yaptığını sorar. Hoca, öbür dünyadan geldiğini ve buradaki işlerin nasıl gittiğine bakmak istediğini söyleyince dayak yer. Böylece merakla başlayan gece, Hoca’nın neden olduğu zararla ve başının derde girmesiyle sonuçlanır.

Fıkranın nüktesi, Hoca’nın eve dönünce yaşadıklarını ciddi ve ölçülü bir dille anlatmasında ortaya çıkar: “Hiç bir şey. Ta ki fincancı katırlarını ürkütene kadar.” Söz, öbür dünyada başka bir şey görmediğini değil, oradaki işlerin ancak katırları ürküttüğü ana kadar iyi gittiğini ima eder. Hoca, kendi korkusunu ve kervana verdiği zararı dolaylı biçimde dile getirir. Fıkra, düşünmeden yapılan bir hareketin başkalarına zarar verebileceğini; ardından gelen bahanenin de sonucu ortadan kaldırmayacağını gülünç bir olayla gösterir.