Fıkra

Kibir

Nasreddin Hoca

Adamın biri, Hocam senin evliyalar katında ulu bir kişi olduğun söylenir aslı var mıdır, diye sorar. Hoca'nın böyle bir iddiası elbette yoktur, ama bir kere soruldu ya. – Her halde öyle olmalı, der. Çevresindekiler hemen: – O zaman göster bakalım kerametini, derler. Hoca: – Ey ulu çınar çabuk yanıma gel, der. Der ama tabii ne gelen ağaç var ne giden. Hoca kendisi ağacın yanına gider. Orada bulunanlar: – Ne oldu Hoca, ağacı getiremedin, kendin oraya gittin, derler ve gülerler. Hoca: – Bizde kibir yoktur, dağ yürümezse kul yürür, der.

Fıkra açıklaması

Bu fıkrada bir adam, Hoca’ya onun “evliyalar katında ulu” olduğu söylentisinin doğru olup olmadığını sorar. Hoca önce “Her hâlde öyle olmalı” diye karşılık verir; çevresindekiler de bunu bir keramet göstermesi için fırsata çevirir. Hoca ulu çınara yanına gelmesini söyler, fakat ağaç hareket etmeyince kendisi ağacın yanına gider. Beklenen, ağacın Hoca’ya gelmesidir; gerçekleşen ise Hoca’nın ona yürümesidir.

Çevredekiler bunu başarısızlık sayıp güler. Hoca’nın “Bizde kibir yoktur, dağ yürümezse kul yürür” sözü nükteli bir karşılık verir: Bir şeyi kendine doğru getirmeye çalışmak yerine, insanın ona kendisinin gitmesi alçakgönüllü bir davranıştır. Fıkra, Hoca’nın hazırcevaplığıyla beklentiyi tersine çevirir; gösteriş ve üstünlük taslama yerine tevazuya değer verme düşüncesini öne çıkarır.

Açıklama, sözlükteki tanımlardan yararlanılarak yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Metindeki kelimelerin anlamları

hoca: İslam'da din görevlisi
kere: kez, yol, defa, sefer
elbette: her hâlde, şüphesiz, kuşkusuz, elbet
her: önüne geldiği ismin benzerlerini "teker teker hepsi, birer birer hepsi, birer birer tamamı" anlamıyla kapsayacak şekilde genelleştiren söz
yanına: genel uygulayım, metal bilimi
kendin: (dönüşlü dönüşlü): Kişinin yanındakiyle konuşurken kullanabildiği bir söz.
kendisi: (dönüşlü dönüşlü): Kişinin orada hazır olmayan biri hakkında konuşurken kullanabildiği bir söz.

Metin: Vikikaynak · Kamu malı (telif süresi dolmuş eser)