Atasözleri
Uzun deneyimlerin ürünü olan, öğüt veren ve kuşaktan kuşağa aktarılan kalıplaşmış sözler.
2.669 madde
- dil ebsem baş esenatasözüKişi dilini tutar, her şeyi söylemezse, başını belaya sokmamış olur, rahat eder.
- dil yüreğin kepçesidiratasözüKişi, içinde ne varsa, ne duyuyor, ne düşünüyorsa onu ortaya çıkarır.
- dilden gelen elden gelse, her fukara padişah oluratasözüKişi her söylediğini yerine getiremez. Her dilediğini elde edemez.
- dile gelen ele geliratasözüİnsanlar, şu işi şöyle yapacağız diye söyleye söyleye dediklerini gerçekleştirirler.
- dilenci bir olsa şekerle besleniratasözüYardım bekleyen bir tane olsa, umduğundan aşırı şeyler verilerek sevindirilir. Ama bunlar çok olduğundan hepsine bu cömertlikle yardım yapılamaz.
- dilenci dilenciyi istemez; ev sahibi ikisini deatasözüBir kimseden yardım isteyen kişi -kendisine yapılacak yardım aksar diye- başka birinin de aynı kişiden yardım istemesinden hoşlanmaz. Yardım yapması beklenen kişi ise ikisinden de hoşlanmaz.
- dilenci küsmüş, kısmetini kesmişatasözüBir yerden yardım bekleyen kişi, ya verileni beğenmez ya da verenle bozuşursa, yardımdan kendi eylemiyle yoksun kalır.
- dilencinin torbası dolmazatasözüŞundan bundan yardım isteyerek geçinme yolunu tutmuş olanların isteği bitmez. Bunlar verilenlerle doymazlar, başka şeyler de isterler.
- dilenciye borçlu olma, ya düğünde ister ya bayramdaatasözüÇıkarından başka bir şey düşünmeyen kimse ile ilişki kurma, seni nerede rahatsız edeceği belli olmaz.
- dilenciye hıyar vermişler de eğri diye beğenmemişatasözü"Kendisine çok gereksindiği bir şey verildiğinde küçümseyerek kusur bulanlar için kullanılır." anlamında kullanılan bir söz.
- dilim seni dilim dilim dileyim, başıma geleni senden bileyimatasözüDilini tutmaması yüzünden başına iş açan kişi pişmanlık duyar ve dilim dilinseydi de söyleyemez olaydım der.
- dilin cirmri küçük, cürmü büyükatasözüDil küçük bir nesnedir, ama büyük suç işler. Söylediği kötü sözlerle kişinin başını belaya sokar.
- dilin kemiği yokatasözüDil her yana dönebilir; önce söylediğini sonra başka biçimlere sokabilir; tam tersine çevirebilir.
- dilsizin dilinden anası anlaratasözüBaşkalarının kolay kolay anlayamadıkları şeyi, her gün onunla uğraşan kimse çok kolayanlar.
- dinsizin hakkından imansız geliratasözü"Acımasız, inatçı ya da baskın özelliklere sahip kişiyi, kendisinden daha acımasız, inatçı ya da baskın özellikli biri yola getirebilir" anlamında bir söz.
- dirlik nerde, devlet ordaatasözüDirlik içindeki toplum mutlu olur.
- dokuz keçe, su geçe; bir deri, soğuk geriatasözüKişi, dokuz kat keçeye bürünse yine yağmurun ıslatmasından kurtulamaz. Bir deri giysi ise kişiyi soğuktan korur.
- dolu küpün sesi çıkmazatasözüBigili ve terbiyeli kişi çok konuşmaz, gösterişten kaçınır.
- doluya koydum almadı, boşa koydum dolmadıatasözüBir durumun içinden çıkamamak.
- domuz derisi post olmaz, eski düşman dost olmazatasözüDomuzun her şeyi, İslam dinine göre pistir; dışkıdan farksızdır; temizlenemez. Böyle birhayvanın derisi üzerinde ne namaz kılınabilir, ne de oturulabilir. Eski düşman da buna benzer.Ne denli yakınlık gösterirse göstersin, inanmayınız, dost olmaz.
- domuzdan toklu doğmazatasözüKötü huylu kimsenin çocuğu melek huylu olamaz.
- domuzun kuyruğunu kes yine domuzatasözüYaradılıştan kötü olan kişinin şu, bu yönünü düzeltseniz de mayasındaki bozukluğugideremezsiniz.
- donsuzun gönlünden dokuz top bez geçeratasözüBir şeyden yoksun olan kişinin gönlünden hep o şeyden edinmek, hem de bol bol edinmek geçer.
- dost ağlatır, düşman güldürüratasözüDost olan kimsenin söylediği söz, acı da olsa, insanın iyiliği içindir.
- dost başa, düşman ayağa bakaratasözü"İnsan ölümünde ilk başta eller ve ayaklar soğuduğu için ölümden emin olmak amacıyla düşman ayağa , dost ise başa bakar.
- dost bin ise azdır, düşman bir ise çokturatasözüDostlarını olabildiğince çoğalt. Düşmanlarını olabildiğince azalt.
- dost dostun ayıbını yüzüne söyleratasözügerçek dostumuz ayıbımızı yüzümüze karşı söyler. Bu bizi uyarmaya, kusurumuzu düzeltmemize yardımcı olur.(Abdullah Karakaya)
- dost dostun eyerlenmiş atıdıratasözüGerçek dost, arkadaşının sıkışık zamanında yardımına koşmaya hazır durumdadır
- dost evinde başını bağla, düşman evinde tırnağını kesatasözüBaş bağlamak, süslenmek, dost evinde yapılmaya yakışır temiz, neşe artıran bir iştir. Oda içinde tırnak kesmek ise kirli ve dirlik bozan bir iştir. (Halk inanışına göre, kesilen tırnak ev içine sıçrarsa, ev halkı ile tırnak kesen arasında düşmanlık başlar.)
- dost ile ye, iç, alışveriş etmeatasözüAlışverişte her iki taraf da kendi çıkarını düşüneceğinden dolayı iki dost arasındaki alışveriş dostluğu bozabilir.