Atasözleri
Uzun deneyimlerin ürünü olan, öğüt veren ve kuşaktan kuşağa aktarılan kalıplaşmış sözler.
2.437 madde
- misafir on kısmetle gelir; birini yer, dokuzunu bırakıratasözüTürkler inanırlar ki konuk, ev sahibine fazla bir gider yüklemez. Allah, konuğun yediğinden kat ve kat daha fazlasını, konuk ağırlıyor diye,ev sahibine verir.
- misafir umduğunu değil bulduğunu yeratasözüKonuk, ev sahibinin kendisini çok şeylerle ağırlamasını bekleyebilir. Fakat ev sahibi ona ancak evinde bulunanı ikram eder.
- misafir üç gün misafirdiratasözüGeleneğe göre konukluk hakkı üç gündür. Konuk bir yerde üç gün kalırsa ne ev sahibi bunu fazla bulur, ne de konuk uzun kaldım diye üzülür. Ama üç günden sonrası, her ikisi için de sıkıcı olur. Konuk, senli benli bir arkadaş ise, üç günden sonra konukluğu bırakıp ev sahibine yardımcı olmalıdır.
- misafirin umduğu ev sahibine iki övün oluratasözüKonuk, ne denli gerçekleşebileceğini düşünmeden ev sahibinin kendisine çok şeyler ikram edeceğini umar. Ama bakar ki sofrada umdukları yok.
- misafirin yüzsüzü sahibini ağırlaratasözüKendisinin ağırlanması gereken yüzsüz konuk, ev sahibine yol gösterir gibi ağırlama işini üzerine alır.
- misk yerini belli ederatasözüDeğerli kişi, nerede olsa varlığını gösterir.
- miskçiyle konuş, miskine bulaş; pisçiyle konuş, pisine bulaşatasözüBir kişi, arkadaşlık ettiği kimse iyi ise iyi, kötü ise kötü huylar kapar.
- miyancının kesesi bol oluratasözüİki kişi arasında uzlaştırıcılık yapan kimse, anlaşmalarını kolay sağlasın diye, birinin zararına bol keseden öneride bulunur.
- mum yanmayınca pervane dönmezatasözüGüzel yoluna baş koyanların ortaya çıkması için güzelin görünmesi gerekir.
- müft olsun da zift olsunatasözüBirçok kimse, bedava bulunca yenmeyecek şeyleri yer; işe yaramayan şeyleri alır.
- mühür kimde ise Süleyman oduratasözü"Bir konuda yetkili kim ise onun sözü geçer" anlamında bir söz.
- mürüvvete endaze olmazatasözü"Yardımseverliğin ölçüsü olmaz" anlamında bir söz.
- mısıra yağmur geliyor demişler; çapan birlik mi? demişatasözüMısır bol su ister; ama çapalanmazsa sudan gereği gibi yararlanamaz.
- mızrak çuvala sığmazatasözüHerkesin gözü önündeki gerçekler örtbas edilemez.
- namazda meyli olmayanın kulağı ezanda olmazatasözüKişi yapmak istemediği işin ayrıntılarıyla ilgilenmez.
- nasihat isteyen tembele iş bulursunatasözü"Tembel kimseler kendisine söylenen işi başka türlü yorumlayıp, bu yorum üstüne fikirler ileri sürerek o görevi yapmak istemezler. Veya kendisine önerilen işi başka bir biçimde yapmayı öğrenirler" anlamında bir söz.
- ne dilersen eşine o gelir başınaatasözüKim başkaları için iyi niyet besler, iyilik diler, hayır isterse, başkaları da onun için aynı şeyleri düşünür. Unutulmamalıdır ki, iyilik ve kötülük karşılıklıdır. İyilik isteyen iyilik bulur, kötülük isteyen de kötülük.
- ne doğrarsan aşına, o çıkar karşınaatasözüŞimdi ne kadar fazla çalışırsanız geleceğiniz o kadar iyi ve güzel, gelecekte önünüz açık olur, kşimdi daha az ve verimsiz çalışırsanız geleceğiniz kötü önünüz bahtınız kapalı olur.
- ne doğrarsan aşına, o çıkar kaşığınaatasözüKişi çok çalışırsa gelecek günleri de başarılı olur.
- ne ekersen onu biçersinatasözüNasıl davranırsan öyle karşılık görürsün.
- ne idik, ne oldukatasözü"İçinde yaşadığımız toplum çok hızlı değişiyor. Biz bu toplumda bulunduğumuz ortamdan çok değişik ortamlara geldik. Bundan sonra da nerelere geleceğimiz, neler olacağı belli değil" anlamında bir söz.
- ne kadar ekmek o kadar köfteatasözüKişinin karşılığında alacağı hizmet, çabası ve imkânı kadardır.
- ne karanlıkta yat, ne kara düş göratasözüTehlikelere karşı önlem almış olan kişi, kendini ileride üzülmekten kurtarmış olur.
- ne oldum dememeli ne olacağım demeliatasözüKişi, bugün içinde bulunduğu parlak durumun sürüp gideceğini sanmamalı; çevre sine tepeden bakmamalı; yarın kötü bir duruma düşebileceğini aklından(hatırdan) çıkarmamalıdır.
- ne verirsen elinle, o gelir seninleatasözüİnsanlar yaşamları boyunca daima iyilik yapmalıdır. Bu iyiliklerin karşılığı, bir gün mutlaka sahibini bulacaktır.
- ne yavuz ol asıl, ne yavaş ol basılatasözüCezaya çarpılacak ölçüde aşırı ve saldırgan olma. Ama herkes seni ezecek ölçüde yumuşak ve miskin de olma.
- ne şiş yansın ne kebapatasözüKarşılıklı olarak her iki tarafın da zarar görmesinin istenmediğini bir orta yolun bulunması gerektiğini anlatmak için kullanılır.
- nefesin elverirse borazancı başı olatasözüBaşarabileceğinize inanıyorsanız büyük işlere girişiniz.
- nerde hareket, orda bereketatasözüDurmadan çalışılan yerde verim artar, bolluk olur.
- nerde çokluk, orda boklukatasözüBirlikte iş yapmak üzere toplanan kişiler çok olursa her kafadan bir ses çıkar, anlaşmazlıklar belirir, iş yapmak güçleşir.