Bir kişinin sorma aslın, izzetinden bellidir

Şiir, kişinin soyunu ya da aslını sormak yerine değerinin davranışlarından anlaşılmasını öne çıkarır. “Meclis-i irfan” ifadesindeki meclis, bir konuyu konuşmak veya görüşmek için yapılan toplantıdır; böyle bir ortamın niteliği de katılımcıların hürmetinden belli olur. Şair, kişinin yüzüne ve suretine bakmayı, dervişin pirini doğrudan sormak yerine arifane, yani arif olana yakışır biçimde bir nazar etmeyi söyler. Buradaki bakış, insanı dikkatle değerlendirme düşüncesini taşır.

“Ademin kalbi mihenktir” sözüyle kalp, kişinin niteliğini gösteren bir ölçü gibi sunulur; aşkın etkisindeki kişinin durumu da dizelerde bir belirti olarak anılır. Şiirin sonunda Nesimi, “gevheri na-dan eline” vermemeyi öğütler: Değerli olanı kıymetini bilmeyene sunmamak gerekir. Sarraf kuyumcu demektir; kuyumcunun mücevherin değerini bilmesi benzetmesiyle, gerçek kıymetin onu tanıyabilen kişi tarafından anlaşılacağı vurgulanır. Ana düşünce, insanın ve değerli olanın kıymetinin hâl ve anlayışla fark edilmesidir.