Gel Gönül Kimsenin Aybına Bakma

Şiir, insanlara kusur aramamak ve kimsenin gönlünü incitmemek üzerine kuruludur. “Hazer kıl” sözüyle şair, gönül kırmaktan sakınmayı tekrar tekrar öğütler. “Arif ol”, edep ve erkân öğren, halk içinde tatlı davran çağrıları da bu öğüdü destekler: insanın bilgisi ve davranışı, başkalarına karşı gösterdiği incelikle anlam kazanır.

Şair, dostluğu ve iyi davranışları öne çıkarır. “Yoldaş”, yol arkadaşı demektir; iman gibi sağlam bir dost edinmeyi, amel yani yapılan fiillerle iyilik biriktirmeyi söyler. Hâk, toprak anlamındadır. Toprak olup üzerine basılmasına razı olma imgesi, alçakgönüllülüğü vurgular. Şiirde cihad, günahları tartma ve Hakk’a erişme ifadeleri dinî bir çerçeve kurar; bunlar şairin inanç dünyasındaki yönelişi anlatır.

Son bölümde Kul Himmet, Muhammed’i anıp Hüda’ya gönül borcunu dile getirir ve cennetin parayla satın alınamayacağını söyler. Böylece şiirin ana düşüncesi belirginleşir: gönül incitmemek, edep ve iyi davranışla yaşamak, maddi kazançtan üstün tutulmalıdır.