Kul Himmet

Kul Himmet, Türk halk şiirinin Alevi-Bektaşi kolunda yetişmiş, 16. yüzyılda yaşamış ozanlardan biridir. Alevi-Bektaşi geleneğinde "Yedi Ulu Ozan" diye anılan isimler arasında sayılması, onun bu çevrede ne denli köklü bir yere sahip olduğunu gösterir. Şiirleri hem cem törenlerinde okunan nefesler hem de cönklerde kuşaktan kuşağa aktarılan metinler olarak yaşamıştır. Edebiyatımızdaki yeri, daha çok inanç eksenli bir halk ozanı olarak belirginleşir; divan şiirinin ölçülü dünyasından çok, sözlü geleneğin ve tekke şiirinin sesini taşır.

Hayatına dair bilgiler sınırlıdır ve büyük ölçüde tahmine dayanır. Doğduğu yer Tokat'ın Almus ilçesine bağlı Görümlü (eski adıyla Varzıl) köyüdür; mezarının da bu köyde olduğu belirtilir. Alevi-Bektaşi inancının Erdebil Tekkesi'ne bağlı Safeviye koluna mensup olduğu öne sürülür. Yaşadığı dönemde adı Pir Sultan Abdal ve Şah Hatayi ile birlikte anılmıştır. İnancı yüzünden çileli bir hayat sürdüğü, zindanlarda yattığı söylenir. Ölümüne ilişkin kesin bir bilgi yoktur; Pir Sultan Abdal'ın 1560'ta asılmasının ardından uzun süre kaçak yaşadığı ve köyünde öldüğü sanılmaktadır. Bu noktalarda rivayet ile tarihî bilgiyi birbirinden ayırmak gerekir; zira dönem kaynakları ozanın yaşamına dair ayrıntılı bir tablo sunmaz.

Sanatı, bağlı olduğu inanç çevresinin söyleyiş kalıplarıyla biçimlenmiştir. Şiirlerinde sevgi, barış ve dostluk temaları öne çıkar; bunlar çoğu zaman tasavvufi bir derinlikle iç içedir. "Biz Muhammed Ali Deyenlerdeniz", "Gel Gönül Kimsenin Aybına Bakma", "Sana Derim Be Hey Sofi" gibi başlıklardan da anlaşılacağı üzere, ozan hem inanç ilkelerini hem de insan ilişkilerinin ahlaki yönünü işler. "Pare Pare Yalan Dünya" ve "Ağlar Da Gezerim Dağlar Başında" gibi şiirlerinde dünyanın geçiciliği, ayrılık ve gönül acısı duyulur. Nefes türünün yanı sıra halk şiirinin çeşitli biçimlerini kullandığı, hece vezniyle ve sade bir halk diliyle söylediği kabul edilir.

Başlıca eserleri tek tek adlandırılmış kitaplardan oluşmaz; ozanın mirası, cönklerde ve şiir mecmualarında toplanan nefeslerden ibarettir. "Eğer Candan Sever isen Sen Beni", "Eğer Din Babından Haber Sorarsan", "Eğer Ben Fakire Haber Sorarsan", "Gül Bittiği Yeri Bilirim Dersin", "Aklım Fikrim Yar Eyledim", "Yine Bir Sevdaya Düştüm" ve "Ta Kalu Bela'dan Sevdik Seviştik" gibi şiirler onun bilinen metinleri arasında sayılabilir. Bu şiirlerin bir kısmı cemlerde okunagelmiş, bir kısmı da edebiyat araştırmacılarının derlemeleriyle gün yüzüne çıkmıştır.

Etkisi, daha çok Alevi-Bektaşi topluluklarının kültürel belleğinde hissedilir. Nefesleri kuşaklar boyu sözlü gelenek içinde aktarılmış, cem törenlerinin vazgeçilmez parçalarından biri olmuştur. Pir Sultan Abdal ile birlikte anılması, onun bu geleneğin en tanınmış seslerinden biri sayılmasını sağlamıştır. Bununla birlikte hakkındaki araştırmaların sınırlı kalması, yaşam öyküsünün ayrıntılarının karanlıkta kalmasına yol açmıştır. Yine de şiirlerinin dilindeki samimiyet ve inanç coşkusu, onu halk şiiri tarihimizde kendine özgü bir yere yerleştirir. Bugün Kul Himmet adı, hem bir ozan hem de bir inanç geleneğinin taşıyıcısı olarak anılmaya devam etmektedir.