“Kimi insanlar, bir kez söyledikleri için yanlışı tekrarlamak zorunda hissetmeselerdi, çok daha farklı kişiler olurlardı.”

Goethe, insanın tutarlılık adına yanlışını sürdürme eğilimini eleştiriyor. Bir düşünce ya da iddia ortaya atıldığında, kişi onu savunmaya devam etmeyi onur meselesi haline getirir; çünkü geri adım atmayı zayıflık sanır. Oysa gerçek, kişinin geçmişte söylediklerine bağlı değildir. Yanlışını kabul etmek, insanı küçültmez; aksine onda gelişme ve derinleşme imkânı yaratır.

Sözün altında Aydınlanma'nın hakikate ve kişisel gelişime verdiği değer yatar. İnsanların çoğu, potansiyellerini, içinde sıkıştıkları bu sahte tutarlılık yüzünden gerçekleştiremez. Goethe'ye göre büyümek, hatalardan kurtulmakla mümkündür. Bu nedenle yanlışları savunmak için harcanan enerji, insanı farklı ve daha olgun biri olmaktan alıkoyar.

Goethe'nin 'Maximen und Reflexionen' (1833) adlı derlemesinde yer alan bir aforizmadır. Eser, onun yaşamı boyunca insan doğası, ahlak ve düşünce üzerine not ettiği gözlemlerden oluşur. Bu söz, Goethe'nin insan zaafları ve kendini aldatma biçimleri üzerine düşüncelerini yansıtır.