Ünlü söz
“Einstein'ın görelilik çalışması, insanları büyüleyen, gözlerini kamaştıran ve alttaki hatalara karşı körleştiren görkemli bir matematiksel giysidir. Kuram, cahil insanların kral sandığı morlar giymiş bir dilenci gibidir... [Onun] savunucuları parlak adamlardır ama bilim insanından çok metafizikçidirler.”
— Nikola Tesla (1856 – 1943)
İngilizce aslı
Einstein's relativity work is a magnificent mathematical garb which fascinates, dazzles and makes people blind to the underlying errors. The theory is like a beggar clothed in purple whom ignorant people take for a king...[I]ts exponents are brilliant men but they are metaphysicists rather than scientists.
Ne anlatıyor?
Tesla bu sözünde Einstein'ın görelilik kuramını sert biçimde eleştirir; ancak eleştirisi kişisel olmaktan çok, kendi bilim anlayışını ortaya koyan bir itirazdır. Ona göre kuram, matematiksel bakımdan olağanüstü derecede süslü ve etkileyici görünmekte, fakat bu görkem bazı temel hataları görünmez kılmaktadır. "Morlar giymiş dilenci" benzetmesi, dış görünüşün ve biçimsel zarafetin, içerikteki zayıflığı gizleyebileceğini anlatır. Tesla, kuramın savunucularını zeki insanlar olarak kabul eder; ama onların yaklaşımını deneysel bilimden çok metafiziğe yakın bulur.
Bu söz Tesla'nın bilim felsefesiyle doğrudan bağlantılıdır. O, fiziksel kuramların duyularla ve deneyle sınanabilir olmasını önemser; ona göre görelilik, sezgiyle ve gündelik fiziksel deneyimle kolayca uzlaşmayan soyut bir çerçeveye yaslanır. Tesla'nın itirazları, göreliliğin deneysel başarılarıyla çürütülmüş olsa da, sözü bilim tarihinde bir eleştirel pozisyonun güçlü ifadesi olarak değerlidir. Ayrıca bilimsel kuramların kabulünde matematiksel zarafetin ve otoriteye duyulan güvenin de rol oynayabildiğini hatırlatır.
Bugünün okuru bu sözü, bilimsel tartışmanın doğasına ilişkin bir örnek olarak okuyabilir. Yerleşik kuramlar bile başlangıçta ciddi itirazlarla karşılaşmıştır; önemli olan itirazların açıkça dile getirilebilmesi ve deneysel bulgularla değerlendirilmesidir. Tesla'nın tepkisi aynı zamanda bilimin yalnızca uzlaşıdan ibaret olmadığını, farklı epistemolojik tercihlerin de bilimsel manzarayı şekillendirdiğini gösterir.
Hangi bağlamda söylendi?
Bu söz, Nikola Tesla'nın 11 Temmuz 1935 tarihli The New York Times sayısında yayımlanan açıklamalarından alınmıştır. Tesla, yaşamının son döneminde Einstein'ın görelilik kuramına yönelik eleştirilerini çeşitli röportaj ve yazılarda dile getirmiştir; bu açıklama da onun söz konusu kurama karşı mesafeli tutumunu kamuoyuna yansıtan örneklerden biridir.
Kaynak
- Eser: The New York Times
- Künye: In The New York Times (11 July 1935), p. 23, c. 8
- Kaynak bağlantısı: https://en.wikiquote.org/wiki/Nikola_Tesla
- Özgün metin lisansı: CC BY-SA 4.0 — Wikiquote
Türkçe çeviri ve yorum 2W’nin özgün çalışmasıdır; yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır. Hata görürseniz bize bildirin.
Konular
İlgili sözler
“Alternatif akımlar, özellikle yüksek frekanslı olanlar, hafif seyreltilmiş gazlardan bile şaşırtıcı bir serbestlikle geçerler. Havanın üst katmanları seyreltilmiştir. Uzaya birkaç mil boyunca ulaşmak, yalnızca mekanik nitelikteki güçlüklerin aşılmasını gerektirir.”
— Nikola Tesla (1856 – 1943)
“Bırakın gelecek gerçeği söylesin ve herkesi çalışmasına ve başarılarına göre değerlendirsin. Şimdiki zaman onlarındır; benim asıl uğruna çalıştığım gelecek ise benimdir.”
— Nikola Tesla (1856 – 1943)
“Kozmik ışınları dizginledim ve bir hareket cihazını çalıştırmalarını sağladım.”
— Nikola Tesla (1856 – 1943)
“Zihin, inzivada ve kesintisiz yalnızlıkta daha keskin ve daha dinçtir. Düşünmek için büyük bir laboratuvara gerek yoktur. Özgünlük, yaratıcı zihni felce uğratmak için üzerimize saldıran dış etkilerden uzak bir inzivada boy verir. Yalnız kalın, icadın sırrı budur; yalnız kalın, fikirler işte o zaman doğar.”
— Nikola Tesla (1856 – 1943)
“Bilim insanı, hemen elde edilecek bir sonucu amaçlamaz. İleri düzeydeki fikirlerinin kolayca benimseneceğini de beklemez. Onun işi, ekicinin işi gibidir; gelecek içindir. Görevi, kendisinden sonra gelecek olanlar için temel atmak ve yolu göstermektir. Yaşar, çalışır ve umut eder.”
— Nikola Tesla (1856 – 1943)
“Bugünün bilim insanları deneylerin yerine matematiği koydular ve denklemden denkleme savrulup sonunda gerçeklikle hiçbir ilişkisi olmayan bir yapı inşa ediyorlar.”
— Nikola Tesla (1856 – 1943)