Nefsini Bilmeyen Kes Can Olamaz

Şiir, insanın nefsini tanımasını ve kendini eğitmesini manevi olgunluğun başlangıcı sayar. “Vücûdu şehrine sultan olamaz” dizesi, kendini yönetemeyen kişinin kendi varlığı üzerinde hâkimiyet kuramayacağını anlatan bir imgedir. Sözlükte “kes”, yakmak için kullanılan iri saman diye tanımlanmıştır; bu yüzden ilk dizedeki sözcüğün bağlamdaki karşılığı kesinleşmez. Yine de dizelerin genel düşüncesi, özünü tanımayanın olgun bir can olamayacağıdır.

Devamında şiir, rıza ve Hak’ka teslimiyetin yanı sıra edebi, tarikat yolunda pişmeyi, marifet suyundan içmeyi ve hakikat kapısına ulaşmayı sıralar. Burada “hakikat”, verilen sözlükte Alevîlikte dört kapı kırk makam inancının dördüncü kapısıdır; şiirde manevi yolculuğun bir aşaması olarak görünür. “Fâtiha” Kur’an’ın ilk suresidir; onu bilmek şiirde irfan ve akılla ilişkilendirilir. Yûsuf, Süleyman ve kuş dili imgeleri güzellik, olgunluk ve anlayış ölçülerini vurgular. Ana düşünce, insanın edep ve öz bilgisiyle manevi yetkinliğe yönelmesidir.