Şiir
Yine Bir Söz Diyelim Dil ü Candan
Muhyiddin Abdal · Muhyiddin Abdal kimdir?
Şiir açıklaması
Bu mesnevi, insanın sözüne ve özüne uygun yaşamasını öğütleyen, doğru ve iyi davranışları öne çıkaran bir şiirdir. Şair, daha başta içtenlikle bir söz söylemek istediğini belirtir; ardından insanın karakteriyle davranışları arasındaki ilişkiyi doğadan örneklerle anlatır. “Ne diksen anı bitirir çekirdek” dizesi, ne ekilirse onun yetişeceğini söyler. Söğütle kavaktan yemiş beklemek, karganın şeker yiyince papağan olması gibi örnekler de bir niteliğin yalnızca görünüşle değişmeyeceğini vurgular.
Bülbül, karga, arı ve avını yakalayan şahin imgeleriyle şiir, her canlının kendi özelliği ve yeteneği olduğunu hatırlatır. Bu benzetmeler insanlara da yönelir: Basiretsiz, yani doğruyu göremeyen kişinin hak sözü anlayamayacağı; iki dilli ve iki yüzlü kişinin ise güven vermeyeceği anlatılır. Böylece dizelerin genel düşüncesi, insanın iç dünyasıyla dışarıya gösterdiği tutumun birbirini tutması gerektiğidir.
Şair; sözünde durmamayı, emanete bağlı kalmamayı, inkârı ve zulmü sert biçimde eleştirir. Buna karşılık “sıdk”ı, yani doğruluğu ve gerçekliği, sevgiyle ve doğru yolda ilerlemekle birlikte anar. Şiirdeki dinî ifadeler, Tanrı’ya, imana ve kulluğa ilişkin bir öğüt çerçevesinde kullanılır. “Kulluk” burada kul olma durumunu belirtir; şiir, doğru yolu izleyenlere bağlılık göstermeyi öğütler.
Son bölümde Muhyiddin Abdal, içtenlikle inanan, sevgiyle konuşan ve doğru yolu seçen kişileri örnek gösterir. Eserin ana düşüncesi; iyiliğin, dürüstlüğün ve güvenilirliğin insan ilişkilerinin temelini oluşturduğu, ikiyüzlülük ve zulmün ise kınanması gerektiğidir.
Açıklama, sözlükteki tanımlardan yararlanılarak yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Metindeki kelimelerin anlamları
- şikâr
- Av
- iblis
- şeytan
- sıdk
- doğruluk, gerçeklik
- meğer
- Önceden bilinmeyen, farkında olunmayan, sonradan anlaşılan bir durumu bildiren bir söz; meğerse, meğersem.
- yâr
- sevgili
- her
- önüne geldiği ismin benzerlerini "teker teker hepsi, birer birer hepsi, birer birer tamamı" anlamıyla kapsayacak şekilde genelleştiren söz
- yanında
- bir şeye, bir kişiye göre, nispetle
- insaniyet
- İnsanlık
- kulluk
- kul olma durumu, kölelik, ubudiyet
- sadıkane
- Sadıkça
- emanet
- Birine geçici olarak bırakılan ve teslim alınan kişice korunması gereken eşya, kimse vb.; inam, vedia
- başına
- tek başına
- içinde
- süresince, zarfında
Metin: Vikikaynak · Kamu malı (telif süresi dolmuş eser)