İçeriğe geç
2Wsözlük

Şiir

Yine Bir Söz Diyelim Dil ü Candan

Muhyiddin Abdal · Muhyiddin Abdal kimdir?

Paylaş:WhatsAppXFacebookTelegram
— 1 — — Mesnevi — Yine bir söz diyelim dil ü candan Her ne keşf oldu ise bana benden Bir sözdür kim akl içinde mu'teber Hıfz edene hoş haberdir bu haber Yemiş ummak söğüt ile kavaktan Hayır gelmez şaşıt ile savaktan Tavuk yumurtasından doğmaz ördek Ne diksen anı bitirir çekirdek Toygar yumurtasından toy doğar mı Bî basîret kişiden oy doğar mı Bülbül dilin öte mi kara bakal Hak sözün anlaya mı tilki çakal Çaylâk şâhin olub şikâr kapa mı Her mekes arı gibi bal yapa mı Şeker yese tûti ola mı karga Ma'rifet keşf ola mı ehl-i zerka Nasîhat kabûl etmez imiş İblis Tâati yok hırsı çok işi telbis İki dilli iki gönüllü fuzul İki yüzlü iki sözlü Azâzil Kimin ki ikrârı yok îmânı yok Bir kâfirdir ahd ile peymânı yok Kimde ki olmaya ahde emânet Hezâran lâ'net ol zâlime lâ'net Zâlim olub sebeb olur zulüme Bîşümâr lâ'net olsun ol zâlime Söyler isen işitmez Hak sözünü Hak şaşı yaratmış ânın gözünü Gözü görmez urur inkâra gider Meğer gelmesine Hak’ka âr eder Özün bilmez aslına münkir olur Anın içün gözü gönlü kör olur İnsâniyet yanında ma'nâsı yok Yoldaşına hiç hayır sanısı yok Er odur hayır sana yoldaşına Hak yâr ola hayır gele başına bir başlı iki dilli yâra lâ’net Şol yüze gülücü ağyâra lâ’net İkrârı yok ehl-i inkâra lâ’net Eri candan sevmeyenlere lâ’net Eksik bakan eğri nazara lâ’net Gülü bitmez dikenli hâra lâ’net Şekli insan özü himâra lâ’net Dışı İslâm içi kâfire lâ’net Hak dedi Kur’an’da lâ’net zâlime Rahmetim var dedi mü’min kuluma Sıdk ile sâdıkane anlardürür Aşk ile âşıkane anlardürür Anlardır tevhîd-i Hak söyleyenler Anlardürür Şâh’a saddak deyenler Anlardır bu yolda Tanrı hasları Anlardır Muhammed Ali dostları Muhyeddin’im kulluk eyle anlara Îman götür doğru yol varanlara

Şiir açıklaması

Bu mesnevi, insanın sözüne ve özüne uygun yaşamasını öğütleyen, doğru ve iyi davranışları öne çıkaran bir şiirdir. Şair, daha başta içtenlikle bir söz söylemek istediğini belirtir; ardından insanın karakteriyle davranışları arasındaki ilişkiyi doğadan örneklerle anlatır. “Ne diksen anı bitirir çekirdek” dizesi, ne ekilirse onun yetişeceğini söyler. Söğütle kavaktan yemiş beklemek, karganın şeker yiyince papağan olması gibi örnekler de bir niteliğin yalnızca görünüşle değişmeyeceğini vurgular.

Bülbül, karga, arı ve avını yakalayan şahin imgeleriyle şiir, her canlının kendi özelliği ve yeteneği olduğunu hatırlatır. Bu benzetmeler insanlara da yönelir: Basiretsiz, yani doğruyu göremeyen kişinin hak sözü anlayamayacağı; iki dilli ve iki yüzlü kişinin ise güven vermeyeceği anlatılır. Böylece dizelerin genel düşüncesi, insanın iç dünyasıyla dışarıya gösterdiği tutumun birbirini tutması gerektiğidir.

Şair; sözünde durmamayı, emanete bağlı kalmamayı, inkârı ve zulmü sert biçimde eleştirir. Buna karşılık “sıdk”ı, yani doğruluğu ve gerçekliği, sevgiyle ve doğru yolda ilerlemekle birlikte anar. Şiirdeki dinî ifadeler, Tanrı’ya, imana ve kulluğa ilişkin bir öğüt çerçevesinde kullanılır. “Kulluk” burada kul olma durumunu belirtir; şiir, doğru yolu izleyenlere bağlılık göstermeyi öğütler.

Son bölümde Muhyiddin Abdal, içtenlikle inanan, sevgiyle konuşan ve doğru yolu seçen kişileri örnek gösterir. Eserin ana düşüncesi; iyiliğin, dürüstlüğün ve güvenilirliğin insan ilişkilerinin temelini oluşturduğu, ikiyüzlülük ve zulmün ise kınanması gerektiğidir.

Açıklama, sözlükteki tanımlardan yararlanılarak yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Metindeki kelimelerin anlamları

iblis
şeytan
sıdk
doğruluk, gerçeklik
meğer
Önceden bilinmeyen, farkında olunmayan, sonradan anlaşılan bir durumu bildiren bir söz; meğerse, meğersem.
yâr
sevgili
her
önüne geldiği ismin benzerlerini "teker teker hepsi, birer birer hepsi, birer birer tamamı" anlamıyla kapsayacak şekilde genelleştiren söz
yanında
bir şeye, bir kişiye göre, nispetle
insaniyet
İnsanlık
kulluk
kul olma durumu, kölelik, ubudiyet
sadıkane
Sadıkça
emanet
Birine geçici olarak bırakılan ve teslim alınan kişice korunması gereken eşya, kimse vb.; inam, vedia
başına
tek başına
içinde
süresince, zarfında

Metin: Vikikaynak · Kamu malı (telif süresi dolmuş eser)