“Bismarck bir parti adamı değil, kendi ifadesine göre devlet sanatını mümkün olanın sanatı olarak gören, her zaman yalnızca belirli sayılarla hesap yapan ve herkesi ve her partiyi kullanan bir devlet adamıdır.”

Bu alıntı, Bismarck'ın siyasi kimliğini parti bağlılığından çok devlet adamlığı üzerinden tanımlayan bir değerlendirmedir. "Parti adamı değil" ifadesi, onun dar bir siyasi grubun sözcüsü olmaktan ziyade devletin genel çıkarını gözetmeye çalıştığı iddiasını yansıtır. Bu, Bismarck'ın kendi imajını özenle inşa ettiği bir çerçevedir; kendisini partiler üstü bir figür olarak konumlandırır.

"Mümkün olanın sanatı" ifadesi, siyasetin fiilen uygulanabilir olanla sınırlı olduğuna dair pragmatik anlayışı yineler. "Her zaman yalnızca belirli sayılarla hesap yapar" sözü ise Bismarck'ın somut güç dengelerine, parlamenter çoğunluklara ve maddi kaynaklara dayanarak siyaset yaptığına işaret eder. Bu bakışta siyaset, duygusal ya da ideolojik değil, hesaba dayalı bir faaliyettir. Son bölümdeki "herkesi ve her partiyi kullanır" ifadesi, onun araçsal siyaset tarzını özetler; insanları ve grupları hedeflerine ulaşmak için taktiksel biçimde değerlendirdiğini söyler.

Metnin tonu olumlayıcıdır ve Bismarck'ı güçlü, esnek, gerçekçi bir lider olarak sunar. Ancak bu yaklaşımın eleştirel bir okuması, siyasetin ilke ve değerlerden yoksun, tamamen taktiksel bir güç oyununa indirgenme riskini de akla getirir.

Alıntı, 1884 yılında yayımlanan Deutsche Revue dergisinin dokuzuncu cildinden alınmıştır. Bu dönemde Bismarck, Alman İmparatorluğu'nun kuruluşunun ardından iç ve dış politikada merkezi bir figür olarak etkinliğini sürdürüyordu. Metin, çağdaş bir değerlendirme olarak onun siyasi tarzını ve devlet anlayışını tasvir etmektedir.