“Bizim devletlerimiz, onların gücü ve şerefi, Tanrı karşısında, bir öküzün toynağının ezdiği ya da bir balcının kaderiyle başına iş açan karınca yuvaları ve arı kovanlarından başka nedir?”

Bismarck bu satırlarda devletlerin kudretini ve insan eliyle kurulan düzenleri, doğadaki küçük canlıların yuvalarına benzetir. Karınca yuvası ve arı kovanı imgeleri, insanın büyük ve kalıcı sandığı siyasi yapıların aslında ne kadar kırılgan olduğunu gösterir. Bir öküzün tek adımı ya da balcının müdahalesi gibi beklenmedik bir dış güç, bütün o düzeni bir anda dağıtabilir.

Bu benzetmede Bismarck, bir yandan devlet işlerinin gündelik ciddiyetini küçümsemeden, öte yandan bunların Tanrı karşısındaki geçiciliğini vurgular. Onun dünya görüşünde tarihe ve insan iradesine sınır koyan daha yüksek bir güç vardır; insan planları, ne kadar güçlü görünürse görünsün, bu gücün karşısında âcizdir. Bu bakış, Bismarck'ın kişisel olarak dindar yönünü ve siyasi karamsarlığını da yansıtır.

Söz, bugün de imparatorlukların, devletlerin ve kurumların geçiciliği üzerine bir düşünme fırsatı sunar. Modern dünyada ulusal güç, ekonomik büyüklük ve siyasi istikrar kalıcı gibi görünse de tarih, en sağlam sanılan düzenlerin bile beklenmedik biçimde çökebildiğini göstermiştir. Bismarck'ın sorusu, insanın kendi eserlerine atfettiği önemin sınırlılığını hatırlatan bir tevazu çağrısıdır.

Bu söz, Bismarck'ın eşi Johanna'ya 2 Temmuz 1859 tarihinde yazdığı bir mektuptan alınmıştır. Mektup, Prusya'nın Avusturya ile ilişkilerinin gerginleştiği, İtalya'daki savaşın Avrupa siyasetini sarstığı bir döneme aittir. Bismarck o sıralarda Frankfurt'taki Federal Meclis'te Prusya elçisi olarak görev yapıyordu ve büyük siyasi gelişmeleri yakından izliyordu. Mektupta, kamusal alandaki güç meselelerinin yanında Tanrı karşısındaki acziyete dair kişisel bir yorumda bulunur.