“Tiyatro, gerçek dışı şeyleri gerçek kıldığında en güçlü halindedir. O zaman sahne, gerçekliği içeriden aydınlatan bir ruh periskopuna dönüşür.”

Kafka bu sözde tiyatronun gücünü, gerçeği olduğu gibi yansıtmaktan çok, gerçek dışı olanı sahnede gerçek kılma becerisiyle açıklar. Ona göre tiyatronun etkisi, hayatı taklit etmesinden değil; rüyaları, korkuları, arzuları ve imkânsız görüneni sahnede elle tutulur, gözle görülür bir varlık haline getirmesinden doğar. Seyirci, sahnede gerçek dışı olanı gerçek olarak deneyimlediğinde, iç dünyasıyla yüzleşme imkânı bulur. "Ruh periskopu" imgesi burada hayatidir: Periskopun denizaltından yüzeyi görmeyi sağlaması gibi, sahne de insanın iç dünyasının derinliklerinden dış gerçekliğe bakmasını sağlar. Böylece gerçeklik, dıştan değil, içeriden; ruhun, duyguların ve bilinçdışının ışığıyla aydınlatılır.

Bu anlayış, Kafka'nın kendi anlatılarındaki dünyayla da uyumludur; Dönüşüm'de bir insanın böceğe dönüşmesi gibi gerçek dışı olaylar, aslında gerçekliğin en derin katmanlarını açığa çıkarır. Söz, sanatın doğrudan öğretmek ya da ahlak dersi vermek yerine, seyirciyi içsel bir keşfe davet ettiğini de ima eder. Bugün için de bu ifade, sahne sanatlarının ve genel olarak anlatı sanatlarının toplumsal gerçekliği yeni bir gözle görmeyi nasıl sağlayabildiğine dair güçlü bir metafordur.

Bu söz, Gustav Janouch'un Kafka ile yaptığı sohbetleri aktardığı 'Kafka ile Sohbetler' adlı eserinde geçer. Ancak bu aktarımların tarihsel güvenilirliği tartışmalıdır.