“İnsan aklı, burada da saf kullanımının her yerinde olduğu gibi, eleştiriden yoksun kaldığı sürece, tek doğru yolu bulmayı başarmadan önce elbette bütün yanlış yolları denemiştir.”

Kant bu sözüyle, felsefi düşüncenin ve özellikle ahlak arayışının tarihsel gelişimine ilişkin bir saptama yapar. Akıl, kendini eleştirel bir sınamaya tabi tutmadığında, doğruya ulaşmak yerine sayısız yanlış yol dener. Yanlış yollar burada boşuna bir zaman kaybı değildir; aklın doğruyu bulmadan önce geçtiği zorunlu bir süreçtir.

Bu düşünce, Kant'ın eleştirel felsefesinin özünü yansıtır. 'Eleştiri', aklın kendi sınırlarını ve yeteneklerini sorgulamasıdır. Eleştiri olmadan akıl, kendine güvenle ama kör bir biçimde ilerler; mutlak hakikati yakaladığını sanırken aslında hataya düşer. Kant'a göre felsefe tarihi, tam da bu eleştirel sınamanın eksikliği yüzünden uzun ve dolambaçlı olmuştur.

Söz, bilimsel ve düşünsel ilerlemenin doğasına ilişkin bir uyarı olarak da okunabilir: Doğru yol, kendiliğinden ortaya çıkmaz; aklın kendi varsayımlarını, yöntemlerini ve sınırlarını bilinçli olarak sorgulamasını gerektirir. Yanlış denemeler, ancak eleştirel bir tutumla öğretici hale gelir.

Bu cümle, Kant'ın 1785 tarihli 'Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi' adlı eserinin önsözünden alınmıştır. Kant burada, ahlak metafiziğini kurmaya yönelik önceki felsefi girişimleri değerlendirirken, aklın eleştirel bir temelden yoksun olduğu sürece yanlış yollara sapacağını belirtir.