“Yükümlülüğün ne olduğunu genel olarak dile getiren kategorik imperatif şudur: Aynı zamanda genel bir yasa olarak geçerli olabilecek bir maksime göre eyle.”

Kant'ın ahlak felsefesinin temel ilkesi olan kategorik imperatif, bu sözde en yalın biçimiyle ifade edilir. Buna göre bir eylemin ahlaken doğru olup olmadığını anlamak için, o eylemin arkasındaki ilkenin herkes için geçerli bir yasa olup olamayacağı sorulmalıdır. Örneğin yalan söylemek, eğer herkes yalan söylerse güven ve iletişim çökeceği için, evrensel bir yasa olamaz; dolayısıyla ahlaka aykırıdır.

'Kategorik' sözcüğü, bu buyruğun koşulsuz olduğunu vurgular. Bir amaca ulaşmak için değil, salt ahlak yasasına saygıdan dolayı eylemek gerekir. Kant için ahlaki eylemin değeri, sonucundan değil; niyetin ve maksimin evrenselleştirilebilirliğinden gelir. İnsan burada hem yasa koyucu hem de yasaya bağlı bir varlıktır.

Bu ilke bugün de ahlak tartışmalarında merkezi bir ölçüt olmayı sürdürür. Kişisel çıkarların, toplumsal baskıların ya da alışkanlıkların ötesine geçerek 'herkes bunu yaparsa ne olur?' sorusunu sormak; adil, tutarlı ve evrenselleştirilebilir bir ahlak anlayışının kapısını aralar. Kant'ın önerdiği bu sınav, bireysel kararları ahlaki bir çerçeveye oturtmanın güçlü bir aracıdır.

Kant'ın 1797'de yayımlanan 'Ahlak Metafiziği' adlı eserinin on birinci bölümünde yer alır. Bu eser, Kant'ın daha önce 'Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi' (1785) ve 'Pratik Aklın Eleştirisi' (1788) gibi çalışmalarda geliştirdiği kategorik imperatif kavramının, hukuk ve erdem öğretisi içindeki sistematik ifadesidir.