“Başlangıçları araştırmakla insan yengece dönüşür. Tarihçi geriye bakar, sonunda o da geriye inanır.”

Nietzsche bu sözünde tarihsel düşüncenin insanı nasıl biçimlendirdiğine dair keskin bir uyarı yapar. 'Yengeç' imgesi, hem geriye doğru hareket eden hayvanı hem de giderek kendi içine kapanan, geçmişin tortusunda yuvalanan bir zihniyeti çağrıştırır. Başlangıçları aramak, yani her şeyi köklerine, kaynağına indirgemeye çalışmak, insanı ileriye dönük eylem gücünden uzaklaştırır. Tarihçi önce geriye bakar; zamanla bu bakış alışkanlığı bir inanca, yani geçmişin bugünü ve geleceği belirlediğine duyulan güvene dönüşür.\n\nNietzsche burada tarihin kendisine değil, tarihsel düşüncenin aşırılığına karşıdır. Ona göre geçmişi anlamak yararlı olabilir, ancak geçmişin mutlak belirleyiciliğine inanmak yaşamı felce uğratır; insanı yaratıcı olmaktan çıkarıp yalnızca kökenleri sınıflandıran bir arşivciye çevirir. Bu düşünce, Nietzsche'nin gençlik döneminde yazdığı 'Tarihin Yaşam İçin Yararı ve Sakıncaları' adlı metindeki eleştirilerin geç dönemdeki özlü bir devamıdır. Bugün de bu söz, geçmişe aşırı bağlılığın ve köken takıntısının, bireyler ile toplumlar üzerinde nasıl felç edici bir etki yapabileceğini hatırlatır.

Bu söz, Nietzsche'nin 1889'da yayımlanan 'Götzen-Dämmerung' (Putların Alacakaranlığı) adlı eserinin 'Özdeyişler ve Oklar' bölümündeki 24. aforizmadır. Eser, Nietzsche'nin geç döneminde Batı felsefesinin, ahlakının ve kültürünün temel kabullerine yönelttiği eleştirileri kısa ve vurucu özdeyişlerle ortaya koyar. 'Özdeyişler ve Oklar' bölümü, bu eleştirileri en sıkıştırılmış biçimde sunar; tarih karşısındaki tutum da bu bölümde tartışılan konulardan biridir.