“Kanaatler, hakikatin yalanlardan daha tehlikeli düşmanlarıdır.”

Nietzsche bu kısa ama yoğun sözünde, insanların sahip olduğu yerleşik kanaatlerin, hakikate ulaşmada bilinçli yalanlardan daha büyük bir engel oluşturduğunu ileri sürer. Bir yalan, en azından kişi tarafından çoğunlukla yalan olduğu bilinerek söylenir ve bu nedenle açığa çıkma, sorgulanma ihtimali taşır. Oysa kanaat, kişinin doğru olduğuna içtenlikle inandığı, kimliğinin bir parçası hâline getirdiği düşüncedir.

Kanaatlerin tehlikesi, kendilerini sorgulamaya kapalı olmalarından gelir. Bir kanaate sahip olan kişi, o kanaati artık bir varsayım olarak değil, doğruluğu kanıtlanmış bir gerçek olarak görür. Bu da onu, kanaatinin aksini gösteren kanıtlara karşı körleştirir. Daha kötüsü, kanaat sahibi kendi sorgulama yetisini devre dışı bıraktığı için, hakikate ulaşma yolunu kendi eliyle kapatmış olur. Yalan ise en azından hakikatin varlığını kabul eder; çünkü onu çarpıtır.

Nietzsche bu sözle, dogmatizme ve her türlü eleştirel düşünce düşmanlığına bir uyarı yapar. Günümüzde de ideolojik kamplaşmaların, bilim karşıtlığının ve komplo teorilerinin yaygınlaştığı bir çağda, 'kanaat' sözcüğü üzerinden yapılan bu ayrım dikkate değerdir. Okura, inançlarını ne kadar sorguladığını düşünme fırsatı verir.

Söz, Nietzsche'nin 1878 tarihli 'İnsanca, Pek İnsanca' adlı eserinin birinci cildindeki 483. aforizmadır. Eserin 'İnsanın Toplumdaki Yaşamı' (Der Mensch im Verkehr) başlıklı bölümünde yer alır. Nietzsche bu dönemde, Aydınlanma düşüncesinin etkisiyle insanların inanç ve yargılarını eleştirel bir süzgeçten geçirmeye yönelik bir dizi gözlem ve analiz kaleme almıştır. Kitap, geleneksel felsefi sistemlerden kopuşunun da bir ifadesidir.