“Bir düşünürü umutsuzluğa sürükleyebilecek şeyler arasında şu bilgi de vardır: Mantıksızlık insan için zorunludur ve mantıksızlıktan pek çok iyi şey doğar.”

Nietzsche bu sözünde, düşüncenin karşılaşabileceği en sarsıcı gerçeklerden birini dile getirir: İnsan, mantıklı olmadan da yaşayabilir; daha da ötesi, yaşamının ve kültürünün önemli bir bölümü tam da mantıksızlıktan beslenir. Aklı ve tutarlılığı en yüksek değer olarak gören bir düşünür için bu, derin bir hayal kırıklığı kaynağıdır. Çünkü mantıksızlık yalnızca bir hata ya da eksiklik değil, insan varoluşunun kurucu bir parçasıdır. Duygular, inançlar, alışkanlıklar ve içgüdüler çoğu zaman mantığın önüne geçer; buna rağmen, hatta belki de bu yüzden, insan yaşamında yararlı ve güzel sonuçlar doğurur.

Sözdeki "umutsuzluk" (Verzweiflung), Nietzsche'nin kendi düşünce yolculuğunda da karşılaştığı bir gerilimi yansıtır. O, aklın sınırlarını ve insanın irrasyonel yapısını kabul eden bir filozoftur. Ancak bu kabul, kolay bir teslimiyet değildir; tam tersine, aklı yücelten geleneksel felsefeye karşı acı verici bir uyanıştır. Mantığın insanı her zaman iyiye götürmediğini, bazen en değerli şeylerin mantıksız olanın içinden çıktığını görmek, düşünürün rahatlatıcı varsayımlarını sarsar.

Bugün bu söz, bilim ve aklın egemen olduğu bir çağda bile insan davranışlarının ne kadar irrasyonel olabildiğini anlamak için önemli bir hatırlatmadır. Aşk, sanat, inanç, cesaret gibi deneyimler çoğu zaman mantıksal hesaplara sığmaz; yine de insan yaşamına anlam katan şeylerin önemli bir kısmını oluşturur. Nietzsche, düşünürün bu çelişkiyle yüzleşmek zorunda olduğunu, bunun kolay bir görev olmadığını ama insanı anlamanın yolunun buradan geçtiğini ima eder.

Bu söz, Nietzsche'nin 1878'de yayımlanan 'Menschliches, Allzumenschliches' (İnsanca, Pek İnsanca) adlı eserinin birinci cildinin 31. aforizmasından alınmıştır. Eser, Nietzsche'nin aydınlanma geleneğinden etkilendiği, ancak onu eleştirel biçimde yeniden yorumladığı bir dönemin ürünüdür. Aforizmada, insan doğasının mantıkla tam olarak kavranamayacağı ve irrasyonel olanın yaşamın vazgeçilmez bir parçası olduğu düşüncesi işlenir.