“Birbirine karşıt iki parti, sosyalist parti ile ulusal parti -ya da Avrupa'nın farklı ülkelerinde nasıl adlandırılıyorlarsa- birbirlerinin dengidir: İkisini de harekete geçiren güçler kıskançlık ve tembelliktir.”

Nietzsche bu özdeyişinde sosyalist ve ulusalcı hareketleri aynı eleştirel çerçeve içinde değerlendirir. Ona göre bu iki parti, görünürde birbirine karşıt hedefler önerse de, aynı psikolojik temelden beslenir: kıskançlık ve tembellik. Nietzsche için bu kavramlar yalnızca bireysel duygular değil, kitle hareketlerini biçimlendiren temel saiklardır. Sosyalist söylemde başkalarının servetine ve ayrıcalığına duyulan kıskançlık, ulusal söylemde ise başka halkların ya da grupların başarılarına duyulan kıskançlık öne çıkar.

Tembellik vurgusu da Nietzsche'nin aristokratik ahlak anlayışıyla bağlantılıdır. O, kitle hareketlerini bireyin kendi üzerinde çalışmasını ve kendini aşmasını erteleyen oluşumlar olarak görür. İnsanların kendi koşullarını değiştirmek ya da kendilerini geliştirmek yerine kolektif bir öfkeye katılmayı ve sorumluluğu gruba devretmeyi seçtiğini düşünür. Bu tutum, Nietzsche'nin modern siyasal hareketlere genel eleştirisinin bir parçasıdır: Ona göre bu hareketler, bireysel yaratıcılığı ve bağımsızlığı zayıflatır.

Sözün eleştirel gücü, karşıt kampların aslında psikolojik olarak ne kadar yakın olduğunu göstermesindedir. Nietzsche, farklı ideolojileri içerikleriyle değil, onları üreten insani zayıflıklarla değerlendirir. Bugünün okuru için bu, siyasi kutuplaşmanın ardında ortak duygusal dinamiklerin olabileceğini düşünmeye yönelik bir uyarı olarak okunabilir. Ancak Nietzsche'nin yaklaşımı aynı zamanda toplumsal adalet taleplerini ve ulusal aidiyet duygusunu tümüyle değersizleştiren, oldukça sert ve kışkırtıcı bir genellemedir.

Söz, Nietzsche'nin 1878'de yayımlanan "Menschliches, Allzumenschliches" (İnsanca, Pek İnsanca) eserinin birinci cildindeki 480. özdeyişten alınmıştır. Eser, Avrupa'da 19. yüzyılın ikinci yarısında güçlenen kitlesel siyasal hareketlerin yükseliş döneminde yazılmıştır. Nietzsche, gerek sosyalist gerekse ulusalcı hareketleri, bu dönemde geliştirdiği özgür düşünür perspektifiyle eleştirmiş ve kitle siyasetinin bireysel özgürlüğü tehdit ettiğini savunmuştur.