“Birçok insan bir kez girdiği yol konusunda inatçıdır; hedef konusunda ise çok azı.”

Nietzsche bu sözünde, insanların davranışlarında sıklıkla gözlemlenen bir çelişkiye dikkat çeker: İnsanlar bir yönteme, alışkanlığa ya da yola bağlanmakta büyük bir inat gösterirler; ancak o yolun asıl götürmesi gereken hedef üzerinde aynı kararlılığı sergilemezler. Başka bir deyişle, araçlar konusunda katı ve ısrarcı olan insan, amaçlar konusunda belirsiz ve gevşektir.

Bu gözlem, insanın konfor alanına duyduğu bağlılıkla açıklanabilir. Bir yolu sürdürmek, alışkanlıkların devamını sağlamak, düşünceyi değiştirmemek daha az zahmet gerektirir. Oysa hedef üzerinde ısrar etmek; sürekli öz değerlendirme yapmayı, gerektiğinde yoldan vazgeçmeyi ve yeni yöntemler aramayı zorunlu kılar. İnsanlar çoğu zaman bu zorluğa katlanmak yerine, hedefi belirsizleştirir ya da ondan sessizce vazgeçerken yola sıkı sıkıya sarılır.

Nietzsche'nin bu ayrımı, bireysel yaşamdan toplumsal hareketlere kadar geniş bir alana uygulanabilir. Politikada, eğitimde, kariyer planlamasında ve kişisel gelişimde insanların sıklıkla araçları amaçlaştırdığı, asıl hedefi gözden kaybettiği görülür. Söz, okura bir öz denetim çağrısıdır: İnat ettiğiniz şey gerçekten hedefiniz mi, yoksa sadece alıştığınız yol mu?

Söz, Nietzsche'nin 'İnsanca, Pek İnsanca' adlı eserinin birinci cildinde, 494. aforizma olarak yer alır. Eserin 'Yalnız İnsan' (Der Mensch mit sich allein) başlığını taşıyan bölümündedir. 1878'de yayımlanan bu kitap, Nietzsche'nin geleneksel felsefeye ve kültüre eleştirel mesafeyle yaklaştığı, insan psikolojisini ve toplumsal alışkanlıkları analiz ettiği aforizmalardan oluşur.