“Delilik tek tek bireylerde ender görülen bir şeydir – ama gruplarda, partilerde, halklarda, çağlarda kuraldır.”

Nietzsche bu sözde birey ile kitle arasındaki davranış farkına dikkat çeker. Tek başına bir insan, aklını ve muhakemesini korumak zorunda olduğu için deliliğe nadiren kapılır; çünkü sorumluluğu doğrudan kendi omuzlarındadır. Oysa bir gruba, partiye, halka ya da döneme ait olunduğunda sorumluluk dağılır, bireysel yargı geri çekilir ve insanlar ortak coşkuya, öfkeye ya da saplantıya kapılır. Böylece akıl dışı davranışlar, geniş insan topluluklarında adeta normalleşir.

Nietzsche burada "delilik" sözcüğünü tıbbi anlamda değil, akıldan ve sağduyudan uzaklaşma, kendi başına düşünememe ve eleştirel mesafeyi yitirme anlamında kullanır. Kolektif coşku ve ideolojik bağlılık, bireylerin kendi yargılarını askıya almasına yol açar. Bir kalabalık içinde insan, tek başınayken yapmayacağı şeyleri yapar çünkü eylemlerinin ağırlığı gruba dağılır. Bu yüzden kitlelerin tarih boyunca yaptığı büyük yanlışlar, bireysel düzeyde kolayca açıklanamayacak bir akıl tutulmasını andırır.

Söz, günümüzde kitle psikolojisi, popülizm ve toplumsal hareketler üzerine düşünmek için güçlü bir uyarı niteliği taşır. İnsanların grup kimliği içinde eleştirel düşünmeyi nasıl terk edebildiğini, çoğunluğa uymanın rahatlatıcı etkisini ve kolektif histerinin nasıl normalleştiğini hatırlatır. Nietzsche'nün gözlemi aynı zamanda bireysel cesaretin ve bağımsız düşünmenin ne kadar kıymetli ve ne kadar zor olduğuna da işaret eder.

Nietzsche'nin 1886'da yayımlanan "İyinin ve Kötünün Ötesinde" adlı eserinin 156. bölümünde yer alır. Bu bölümde Nietzsche, kitlelerin psikolojisine ve bireyin grup içindeki davranışına dair gözlemlerini dile getirir. 19. yüzyılın kitlesel siyaset hareketlerinin, milliyetçiliklerin ve ideolojik kutuplaşmaların yükseldiği bir dönemde yazılan bu söz, Nietzsche'nin sürü insanı ile bağımsız birey arasındaki ayrımı vurgulayan daha geniş eleştirisinin bir parçasıdır.