“En akıllı insan bile zaman zaman yeniden doğaya, yani her şey karşısındaki mantık dışı temel tutumuna gereksinim duyar.”

Nietzsche, en rasyonel ve düşünsel yetkinliğe sahip insanın dahi sürekli mantık çerçevesinde yaşayamayacağını, zaman zaman doğaya dönerek kendi mantık dışı kökenleriyle yeniden bağ kurması gerektiğini söyler. Buradaki 'mantık dışı temel tutum', insanın dünyayla ilişkisinin yalnızca akıl yoluyla değil, beden, duygu, sezgi ve içgüdü gibi akıl öncesi unsurlarla da kurulduğuna işaret eder. Nietzsche için insan, doğanın bir parçasıdır ve doğaya dönüş, kişinin kendi varlığının rasyonel kalıplarla indirgenemeyen bütünlüğünü hatırlaması anlamına gelir.

Bu söz, Aydınlanma'nın aklı yücelten yaklaşımına karşı daha kapsayıcı bir insan anlayışını savunur. Nietzsche'nin felsefesinde sağlıklı bir varoluş, aklı yok saymadan ama ona mutlak bir egemenlik tanımadan, akıl dışı unsurları da kucaklayabilen bir dengeyi gerektirir. Dolayısıyla doğaya dönüş, bir gerileme ya da kaçış değil, insanın kendi bütünlüğünü yeniden kurabilmesi için gerekli bir yenilenme ve topraklanma biçimidir.

Bugünün okuru için bu söz, tamamen rasyonellik ve verimlilik odaklı bir yaşamın insanı kendi kaynaklarından uzaklaştırabileceğini hatırlatır. Doğayla temas, bedensel farkındalık ve anlık deneyimlere açıklık, bireyin sadece düşünen değil aynı zamanda hisseden ve yaşayan bir varlık olduğunu kabul etmek anlamına gelir.

Söz, Nietzsche'nin 1878'de yayımlanan 'Menschliches, Allzumenschliches' (İnsanca, Pek İnsanca) adlı eserinin birinci cildindeki 31. aforizmadan alınmıştır. Eser, Nietzsche'nin 'özgür ruhlar' için kaleme aldığı, geleneksel değerlere ve metafizik kesinliklere karşı şüpheci bir mesafeyle yaklaştığı bir dönemin ürünüdür. Bu dönemde Nietzsche, insanın doğayla ve kendi içgüdüleriyle ilişkisini aklın mutlak belirleyiciliğinden bağımsız bir çerçevede yeniden düşünme çabasındadır.