“Gününün üçte ikisini kendine ayırmayan kişi bir köledir.”

Nietzsche bu kısa ve sert sözüyle özgürlüğün en somut ölçütlerinden birini ortaya koyar: Zamanın kişinin kendi denetiminde olması. Ona göre kölelik yalnızca zincirlerle, zorla çalıştırmayla ya da yasal bir statüyle sınırlı değildir. İnsan, resmen özgür olsa bile, gününün büyük bölümünü başkalarının amaçlarına, zorunluluklara ya da kendi dışındaki taleplere teslim ediyorsa fiilen köle konumundadır. Üçte iki oranı, Nietzsche'nin alışılmış ölçülerin ötesinde radikal bir özgürlük talebini gösterir; yalnızca boş vakit değil, günün çoğunluğunun kişinin kendisine ait olması gerekir.

Bu düşünce, Nietzsche'nin bireyin kendi yaşamını biçimlendirme hakkına verdiği önemi yansıtır. Onun felsefesinde insan, ancak kendine ait bir zaman ve içsel alan yaratabildiğinde gerçek anlamda var olabilir. Sürekli başkaları için çalışan, kendini düşünmeye, üretmeye ya da dinlenmeye zaman bulamayan kişi, kendi hayatının öznesi olmaktan çıkar. Kölelik sözcüğü burada bilinçli bir provokasyondur: Modern toplumun özgür bireyi, çoğu zaman farkında olmadan bir tür gönüllü kulluk içindedir.

Bugün bu söz, çalışma hayatının neredeyse tüm günü kapladığı, sürekli erişilebilirlik ve verimlilik baskısının arttığı bir çağda daha da anlamlıdır. Nietzsche, insanın yalnızca dinlenmek için değil, düşünmek, yaratmak ve kendi olmak için de zamana ihtiyaç duyduğunu hatırlatır. Kendine ayrılmayan zaman, aslında insanın kendinden çalınan hayatıdır.

Bu söz, Nietzsche'nin 1878'de yayımlanan 'Menschliches, Allzumenschliches' (İnsanca, Pek İnsanca) adlı eserinin birinci cildinin 283. aforizmasından alınmıştır. Eser, Nietzsche'nin özgür ruh olarak adlandırdığı tutumun geliştiği, bağımsız ve eleştirel düşünceye geçiş döneminin ürünüdür. Aforizmada, modern toplumdaki çalışma ve zaman anlayışı eleştirilirken, bireyin kendine ait zamanı olmadan gerçek özgürlükten söz edilemeyeceği vurgulanır.