“Wagner'in sanatı hastadır. Sahneye getirdiği sorunlar – hep histeriklerin sorunları –, duygulanımının kasılmacılığı, aşırı uyarılmış duyarlılığı, gittikçe daha keskin baharatlar isteyen zevki, ilkeler olarak gizlediği dengesizliği ve son olarak kahramanları ile kadın kahramanlarının seçimi, bunlar fizyolojik tipler olarak ele alındığında (– bir hastalar galerisi! –): Bütün bunlar birlikte, hiçbir kuşkuya yer bırakmayan bir hastalık tablosu oluşturur. Wagner bir nevrozdur.”

Nietzsche bu sözde Wagner'in sanatını bir hastalık olarak teşhis eder. Ona göre Wagner'in sahnede işlediği meseleler sağlıklı insanın değil, histerik bireylerin meseleleridir. Duyguların kasılma derecesinde yoğunlaşması, aşırı hassasiyet ve sürekli daha güçlü uyaran arayan bir zevk anlayışı, sanatın değil patolojinin belirtileridir. Nietzsche'nin asıl eleştirisi yalnızca estetik değil, aynı zamanda fizyolojiktir; Wagner'in tipleri sağlıklı insanın güçlü ifadesi değil, çöküş belirtisi gösteren organizmalar gibi okunur.\n\nBu değerlendirme Nietzsche'nin geç dönem düşüncesindeki 'çöküş' (décadence) kavramıyla yakından bağlantılıdır. Ona göre modern sanatın büyük bir kısmı yaşamı yücelten değil, yaşam yorgunluğunu ve fizyolojik zayıflığı sergileyen bir nitelik taşır. Wagner'in müziği ve dramatik karakterleri, bu zayıflığın en tipik örneklerindendir. Nietzsche'nin gençlik döneminde büyük hayranlık duyduğu Wagner'e karşı son döneminde yönelttiği bu sert eleştiri, onun 'sağlıklı sanat' anlayışının bir manifestosu gibidir. Bugün okura söylediği şey ise sanatın yalnızca güzellik ya da duygu yoğunluğuyla değil, aynı zamanda hangi insan tipini ve hangi yaşam biçimini yücelttiğiyle de değerlendirilmesi gerektiğidir.

Nietzsche bu sözü, 1888'de yayımlanan 'Der Fall Wagner' (Wagner Olayı) adlı kitabının 5. bölümünde yazmıştır. Kitap, Nietzsche'nin geç döneminde Wagner'e ve onun sanat anlayışına yönelik en yoğun eleştirilerini içerir. Bu dönemde Nietzsche, Wagner'i 'çöküş'ün ve modern kültür hastalıklarının en büyük temsilcisi olarak görüyordu. Eser, aynı zamanda Nietzsche'nin kendi estetik ve felsefi konumunu Wagner karşısında netleştirdiği bir metindir.