“Dostum, bütün din basitçe hilekârlıktan, korkudan, açgözlülükten, hayal gücünden ve şiirden türemiştir!”

Bu söz, dini insan zihninin ve duygularının bir ürünü olarak açıklamaya çalışan indirgemeci bir bakışı yansıtır. Buna göre din, kutsal ya da doğaüstü bir hakikatten değil; insanların birbirini aldatmasından (hilekârlık), bilinmeyenden duyduğu korkudan, çıkar elde etme isteğinden, zihnin yarattığı imgelerden ve söze dayalı estetik anlatılardan doğar. Bu bakış, özellikle Aydınlanma sonrası gelişen din eleştirisinin yaygın bir damarıyla örtüşür: dini, tanrısal bir kaynağa değil, insanın psikolojik ve toplumsal ihtiyaçlarına bağlar.

Sözün Poe'ya atfedilmesi ihtiyatla karşılanmalıdır; zira bu söz, Poe'nun kendi yazılarından değil, yazarın ölümünden çok sonra, tartışmalı bir biyografide aktarılan bir sohbetten gelir. Yine de söz, Poe'nun yaşadığı çağda yükselen şüpheci ve bilimsel bakışın popüler ifadelerinden biri olarak okunabilir. Bugün okura düşündürdüğü asıl soru, dinin işlevinin ne olduğudur: Din, yalnızca korku ve çıkarın ürünü müdür, yoksa insanın anlam arayışında daha derin bir yer mi tutar? Sözün değeri, bu soruyu keskin bir kısa devreyle açmasındadır.