“Dünya, kusursuz derecede adil bir piyango ne görmüştür ne de görecektir.”

Adam Smith bu kısa ama yoğun sözünde, şans ve belirsizlik unsurunun ekonomik ve toplumsal yaşamdaki kaçınılmazlığını ifade eder. "Piyango" imgesi, hayatın ve özellikle meslek seçimi, ticaret ve girişim gibi alanların bir tür kumar niteliği taşıdığını anlatmak için kullanılır. Smith'e göre insanlar, risk içeren girişimlere atılırken başarı şanslarını çoğu zaman olduğundan yüksek görürler ve bu iyimserlik, ekonomik faaliyetin motorlarından biridir. Ancak olgular düzeyinde bakıldığında, ödüllerin dağılımı hiçbir zaman tam anlamıyla adil olmaz; kimi hak etmeden kazanır, kimi de çabasına karşın kaybeder.

Smith'in buradaki asıl amacı, şansın rolünü kabul ederek onu yok saymanın yarattığı yanılgıları göstermektir. Bir yandan insanların riske girme isteğinin toplum için üretken sonuçlar doğurabileceğini düşünür; öte yandan, şansın gelir ve statü dağılımında yarattığı eşitsizliklerin tamamen hak edilmiş sonuçlar olarak sunulmasına karşı mesafelidir. "Kusursuz derecede adil bir piyango"nun imkânsızlığı, aynı zamanda mükemmel bir hak ediş düzeninin de bir yanılsama olduğunu ima eder.

Günümüzde bu bakış, başarı ve başarısızlık anlatılarını sorgulamak açısından değer taşır. Ekonomik sonuçları yalnızca yetenek ve çalışkanlığa bağlamak, şansın yapısal etkisini göz ardı eden bir anlatıya dönüşebilir. Smith'in sözü, bireysel girişimin onurunu teslim ederken, piyasa sonuçlarının adaletini mutlaklaştırmama konusunda uyarıcı bir hatırlatmadır.

Söz, Adam Smith'in "Ulusların Zenginliği" eserinin Birinci Kitap, Onuncu Bölümü'nde yer alır. Smith bu kısımda, farklı mesleklerin kazançları arasındaki eşitsizlikleri ve bunların nedenlerini inceler; şans ile risk unsurlarının rolüne değinir.