“Hayalde gerçeklikten daha iyi olan bir yan vardır; gerçeklikte de hayalden daha iyi bir yan vardır. Tam mutluluk, ikisinin birleşimi olurdu.”

Tolstoy bu sözünde hayal ile gerçekliği birbirinin karşıtı değil, birbirini tamamlayan iki ayrı değer alanı olarak ele alır. Hayalin üstünlüğü, insana sınırsızlık, arzu edileni kusursuz biçimde kurma ve gündelik engellerden uzak bir tatmin imkânı sunmasındadır. Buna karşılık gerçekliğin üstünlüğü ise somut, dokunulabilir, yaşanmış ve bedensel olarak deneyimlenen bir yoğunluk taşımasındadır. İnsan yalnızca hayal ederek ya da yalnızca fiilen yaşayarak bu iki tarafın sağladığı doyumu aynı anda elde edemez.

Tam mutluluğun ancak ikisinin birleşiminden doğacağını söylemek, Tolstoy'un düşünce dünyasında sık görülen bütünlük arayışını yansıtır. Ona göre insan ne yalnızca düşünce ve özlem içinde eriyip gitmeli ne de yalnızca olguların akışına kapılmalıdır. Asıl doyum, iç dünyadaki tasarım ile dış dünyadaki gerçekleşmenin birbirine yaklaştığı anda ortaya çıkar. Bu, mutluluğu hem bir tasavvur hem de bir pratik olarak gören dengeli bir bakıştır.

Söz bugün de okura, mutluluğu yalnızca gelecekteki bir hayale ya da yalnızca mevcut koşullara bağlamanın eksik kalacağını hatırlatır. İnsanın hayal kurabilme yetisi ile yaşadığı anı anlamlandırma çabası bir araya geldiğinde, yaşam daha bütünlüklü bir tatmin sunabilir.