“İş, bir insanın YAPMAK ZORUNDA olduğu her şeyden oluşur... Oyun ise bir insanın yapmak zorunda olmadığı her şeyden oluşur.”

Twain bu sözleriyle "iş" ve "oyun" kavramlarını eylemlerin içeriğine değil, onları yapma zorunluluğunun olup olmadığına göre ayırır. Bir faaliyet ne kadar zahmetli ya da ne kadar keyifli görünürse görünsün, onu zorunluluk haline getiren şey onu "iş" yapar. Aynı faaliyet gönüllü olarak, özgürce yapıldığında ise "oyun" haline gelir. Bu, yalnızca bir tanım değil, insanın motivasyon ve özgürlük ilişkisine dair derin bir gözlemdir.

Bu düşünce, sanayi toplumunun çalışma hayatına yönelik incelikli bir eleştiriyi de barındırır. İnsanlar aynı bedensel ya da zihinsel çabayı gösterir; fakat bu çaba ücret, yükümlülük ya da toplumsal beklenti nedeniyle yapıldığında yorucu ve itici bir şey olarak deneyimlenir. Aynı çaba oyun, hobi ya da gönüllü bir uğraş biçiminde gerçekleştiğinde ise tatmin kaynağı haline gelir. Twain burada zorunluluğun insan deneyimini nasıl dönüştürdüğüne dikkat çeker.

Bugün bu ayrım, çalışma psikolojisi ve oyunlaştırma gibi kavramlarla yeniden gündeme gelmektedir. Sevdiği işi yapan birinin kendini sürekli çalışıyor hissetmemesi ya da gönüllü yapılan bir görevin külfet gibi gelmemesi, Twain'in ortaya koyduğu ilkenin güncel bir yansımasıdır. Tanımın özü şudur: İnsan eylemine anlamını ve ağırlığını veren şey içerikten çok, içindeki özgürlük duygusudur.

Bu söz de Tom Sawyer'ın Maceraları'nın ikinci bölümünde, Tom'un çiti boyama sahnesine bağlanan anlatıcı yorumunda geçer. Twain, Tom'un diğer çocukları bu işi yapmaya nasıl ikna ettiğini açıkladıktan sonra, iş ile oyun arasındaki ayrımı doğrudan tanımlar. Yazar, bu ayrımı dönemin toplumsal sınıf ve çalışma anlayışına işaret eden ironik bir gözlemle genişletir. Bu düşünce, romanın genelinde çocukluk, özgürlük ve yetişkinlerin dünyasına yönelik eleştirinin temel taşlarından biri olur.