“Nefretlerde daha ileri gitme.”

Bu söz, öfkenin ve nefretin bir noktada durdurulması gerektiğine dair bir uyarıdır. Savaşın son anında, yenik düşen tarafın merhamet dilemesi üzerine söylenir. Nefretin kendi başına bir amaç hâline gelmemesi, insanın düşmanına karşı bile bir sınır tanıması gerektiği fikrini taşır.

Virgilius'un anlatısında bu söz, insanî zaafların en yıkıcısı olan öfkenin kontrol altına alınması gerektiğini ima eder. Merhamet dileği karşısında bile nefretin sürdürülmesi, hem bireysel hem toplumsal düzeyde telafisi güç yaralar açar. Bu yönüyle söz, yalnızca antik bir savaş sahnesinin parçası değil, aynı zamanda evrensel bir ahlak dersi niteliğindedir.

Bugün de kişisel ilişkilerden uluslararası çatışmalara kadar pek çok alanda geçerliliğini korur. Kin gütmenin, intikam peşinde koşmanın ve düşmanlığı derinleştirmenin uzun vadede kimseye fayda sağlamadığı düşüncesini hatırlatır. Söz, affetmenin ve sınır koymanın bir zayıflık değil, bilgelik olduğunu salık verir.

Söz, Virgilius'un Aeneis destanının son bölümünde, Turnus'un Aeneas'a merhamet dilemesi üzerine söylenir. Savaş meydanında yenik düşen Turnus, rakibinden hayatını bağışlamasını isterken Aeneas'ın zihninde beliren iç konuşmanın parçasıdır.