Ünlü söz
“Eğer Tanrı bizi kendi suretinde yarattıysa, biz de ona aynısını fazlasıyla yaptık.”
— Voltaire (1694 – 1778)
Fransızca aslı
Si Dieu nous a faits à son image, nous le lui avons bien rendu.
Ne anlatıyor?
Voltaire bu sözde, insanın Tanrı'yı kendi suretinde tasavvur etme eğilimine nükteli bir eleştiri getirir. Kutsal metinlerdeki "Tanrı insanı kendi suretinde yarattı" ifadesini tersine çevirerek, insanların da Tanrı'ya kendi özelliklerini, tutkularını ve zaaflarını atfettiğini ima eder. "Bien rendu" (fazlasıyla karşılık verdik) ifadesi, bu karşılıklılığın altını çizer.
Söz, dinî antropomorfizm eleştirisinin özlü bir örneğidir. Voltaire'e göre insanlar Tanrı'yı anlamaya çalışırken, onu kaçınılmaz olarak kendi zihinsel ve kültürel kalıpları içinde biçimlendirir. Bu da dinlerin ve Tanrı tasavvurlarının neden birbirinden bu kadar farklı olduğunu kısmen açıklar. Söz aynı zamanda, insanın kendi sınırlılığını bilmeden evrensel hakikatler hakkında kesin konuşmasının sakıncasını hatırlatan ince bir mizah taşır.
Hangi bağlamda söylendi?
Bu düşünce de Voltaire'in 1735-1750 yılları arasında tuttuğu özel defterlerinde yer alır. Bu defterler, onun din, felsefe ve toplum üzerine zamanla olgunlaştırdığı görüşlerin erken formülasyonlarını içerir. Voltaire'in din eleştirisi burada henüz yayımlanmış polemik eserlerindeki sertlikten uzak, daha çok nükteli bir not biçimindedir.
Kaynak
- Eser: 1750s
- Künye: Notebooks (c.1735-c.1750)
- Kaynak bağlantısı: https://en.wikiquote.org/wiki/Voltaire
- Özgün metin lisansı: CC BY-SA 4.0 — Wikiquote
Türkçe çeviri ve yorum 2W’nin özgün çalışmasıdır; yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır. Hata görürseniz bize bildirin.
Konular
İlgili sözler
“Ahlak bütün insanlarda aynıdır, öyleyse Tanrı'dan gelir; ibadet ise farklıdır, öyleyse insanların eseridir.”
— Voltaire (1694 – 1778)
“Derler ki Tanrı her zaman büyük taburların yanındadır.”
— Voltaire (1694 – 1778)
“En iyi, iyinin düşmanıdır.”
— Voltaire (1694 – 1778)
“Hakikati çok severim, ama şehitliği hiç sevmem.”
— Voltaire (1694 – 1778)
“Boşanma muhtemelen aşağı yukarı evlilikle aynı tarihe dayanır. Yine de sanırım evlilik birkaç hafta daha eskidir.”
— Voltaire (1694 – 1778)
“Söz konusu para olduğunda, herkes aynı dindendir.”
— Voltaire (1694 – 1778)