Ünlü söz
“Ahlak bütün insanlarda aynıdır, öyleyse Tanrı'dan gelir; ibadet ise farklıdır, öyleyse insanların eseridir.”
— Voltaire (1694 – 1778)
Fransızca aslı
La morale est la même chez tous les hommes, donc elle vient de Dieu; le culte est différent, donc il est l'ouvrage des hommes.
Ne anlatıyor?
Voltaire bu cümlede evrensel ahlak ile çeşitlilik gösteren dinî ibadetler arasında bir ayrım yapar. Ona göre ahlakın temel ilkeleri farklı toplumlarda büyük ölçüde ortaktır; bu ortaklık, ahlakın insan icadı olmadığına, daha yüksek bir kaynaktan, yani Tanrı'dan geldiğine işaret eder. Buna karşılık ibadet biçimleri, ritüeller ve dinî uygulamalar toplumdan topluma değişir. Bu farklılık, onların insan eliyle oluşturulduğunu gösterir.
Bu düşünce, Voltaire'in din anlayışını özetler: O, doğal din ya da deizm olarak adlandırılabilecek bir tutumla, Tanrı'nın varlığını ve ahlakın ilahi temelini kabul ederken, kurumsal dinlerin insani yapılar olduğunu düşünür. İbadetlerin çeşitliliği, tek bir doğal ahlak anlayışının varlığını gölgelememelidir. Böylece Voltaire, evrensel ahlakı dinî çatışmaların üstüne yerleştirir ve insanlar arasında ahlaki bir ortak zeminin bulunabileceğini savunur.
Sözün bugünkü anlamı, ahlaki değerler ile dinî ritüeller arasındaki farkı görmeye davet etmesidir. Farklı kültürlerde ibadet biçimleri değişse de doğruluk, adalet ve merhamet gibi temel ahlaki değerlerin ortaklığı, insanların birbirine ahlak düzeyinde yakınlaşabileceğini ima eder. Voltaire'in yaklaşımı, ahlakı belirli bir mezhebin tekelinden çıkarıp daha kapsayıcı bir insanlık değeri haline getirir.
Hangi bağlamda söylendi?
Bu söz, Voltaire'in 1764'te yayımlanan Dictionnaire philosophique portatif adlı eserinin "Atheist" (Ateist) maddesinde yer alır. Voltaire bu madde içinde dinin kaynağı, ahlakın temeli ve ateizmin toplumsal sonuçları üzerine düşüncelerini dile getirir. Eser, Aydınlanma'nın eleştirel ruhuyla dinî hoşgörüsüzlüğü sorgulamayı amaçlayan kısa felsefi maddelerden oluşur.
Kaynak
- Eser: Dictionnaire philosophique portatif (1764)
- Künye: "Atheist" (1764)
- Kaynak bağlantısı: https://en.wikiquote.org/wiki/Voltaire
- Özgün metin lisansı: CC BY-SA 4.0 — Wikiquote
Türkçe çeviri ve yorum 2W’nin özgün çalışmasıdır; yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır. Hata görürseniz bize bildirin.
Konular
İlgili sözler
“Yalnızca erdemli insanların dostları vardır.”
— Voltaire (1694 – 1778)
“Bugün aşırı bir melankoli nöbeti içinde kendini öldüren öyle bir adam, sekiz gün bekleseydi yaşamayı isterdi.”
— Voltaire (1694 – 1778)
“Derler ki Tanrı her zaman büyük taburların yanındadır.”
— Voltaire (1694 – 1778)
“Son olarak, efendim, şuna inanıyorum ki her şey bize Ganj kıyılarından gelmiştir: astronomi, astroloji, ruh göçü, vesaire.”
— Voltaire (1694 – 1778)
“Boşanma muhtemelen aşağı yukarı evlilikle aynı tarihe dayanır. Yine de sanırım evlilik birkaç hafta daha eskidir.”
— Voltaire (1694 – 1778)
“Söz konusu para olduğunda, herkes aynı dindendir.”
— Voltaire (1694 – 1778)