“Son olarak, efendim, şuna inanıyorum ki her şey bize Ganj kıyılarından gelmiştir: astronomi, astroloji, ruh göçü, vesaire.”

Voltaire bu sözünde, uygarlığın temel bilgi alanlarının kaynağını Hindistan'a, özellikle de kutsal Ganj Nehri çevresine dayandırır. Ona göre astronomi, astroloji ve ruh göçü inancı gibi insan düşüncesinin önemli ürünleri, Avrupa'ya Hindistan'dan ve Doğu geleneklerinden yayılmıştır. Bu iddia, Voltaire'in Avrupa merkezli tarih anlayışına yönelttiği eleştirinin bir parçasıdır.

Voltaire'in bu yaklaşımı, Aydınlanma döneminde pek çok düşünürün antik Yunan'ı ve Batı'yı ilerlemenin tek öznesi olarak gördüğü bir dönemde oldukça dikkat çekicidir. O, Doğu uygarlıklarını, özellikle Hindistan'ı, bilgeliğin ve bilimin eski merkezlerinden biri olarak yüceltir. Ancak bu yüceltme, kimi zaman tarihsel doğruluktan çok, Voltaire'in kendi dönemindeki dinî ve siyasi otoritelere karşı kullandığı bir söylemin parçasıdır; Hindistan'ı Avrupa'dan daha eski ve bilge bir uygarlık olarak göstererek Hıristiyan Avrupa'nın mutlak üstünlük iddiasını sarsmayı amaçlar.

Bugün bu söz, kültürler arası etkileşimin ve bilgi aktarımının tarih boyunca ne denli güçlü olduğunu hatırlatır. Voltaire'in kesin yargıları tartışmaya açık olsa da, onun asıl katkısı, bilginin doğuşunu çok merkezli bir perspektiften düşünmeye çağırmasıdır.