“Her aklı başında insan, her erdemli insan, Hristiyan mezhebinden iğrenmelidir.”

Bu cümle, Voltaire'in düşünce hayatının en sert ve tartışmalı yönlerinden birini gösterir. Onun eleştirisi, inancın kendisinden çok örgütlü dinin, özellikle Hristiyan kilisesinin tarih boyunca yol açtığı bağnazlık, kavgacılık ve siyasi baskıya yöneliktir. Voltaire, dinsel hoşgörüsüzlüğün ve mezhep kavgalarının insan aklıyla ve ahlakla bağdaşmadığını düşünür.

Buradaki 'iğrenme' ifadesi, sıradan bir tiksinti anlamının ötesinde, ahlaki bir reddi ima eder: Aklı başında ve erdemli bir kişi, insanları bölen, ezen ve özgür düşünceyi engelleyen bir kurumsal zihniyete mesafe koyar. Voltaire'in amacı bireysel inancı yok etmekten çok, onu sahte erdem kisvesi altındaki baskıcı yapılardan ayırmaktır.

Günümüzde bu söz, eleştirel düşüncenin örgütlü iktidarlara karşı duruşunu tartışırken sıkça hatırlatılır. Aynı zamanda Voltaire'in 'her türlü dogmaya ve zorbalığa karşı akıl' gibi temel ilkesinin keskin bir formülasyonudur.