“Kutsal Roma İmparatorluğu denen ve hâlâ da denilen bu yapı, hiçbir biçimde ne kutsaldı, ne Romalıydı ne de imparatorluktu.”

Voltaire bu meşhur sözünde, Kutsal Roma İmparatorluğu adının üç öğesini tek tek çürütür. İmparatorluk, Katolik inançla ve papalıkla sürekli gerginlik yaşadığı için "kutsal" sıfatı fiili durumun ötesinde bir iddiadır. Roma ile dilsel ve siyasal bağı öylesine zayıflamıştır ki "Romalı" demek de yanıltıcıdır. Ayrıca feodal dağınıklık içinde merkezi bir otoriteden uzak olduğu için gerçek anlamda bir "imparatorluk" gücüne de sahip değildir.

Voltaire'in bu eleştirisi, yalnızca bir devletin adını düzeltme çabası değildir. Söz, siyasal kurumların görkemi ile gerçekliği arasındaki uçuruma dikkat çeker. İsimler ve unvanlar, gerçek güç ilişkilerini gizleyebilir; Voltaire ise bu tür resmî söylemin arkasındaki çürümeyi ve işlevsizliği mizahi bir kesinlikle ifşa eder.

Aydınlanma'nın kurumsal eleştiri anlayışına güzel bir örnektir: Aklın, geleneksel otoriteye karşı alaycı ve çözümleyici gücünü gösterir. Bugün de benzer biçimde, resmî adlarıyla gerçek işlevleri arasında büyük farklar bulunan kurumlar için bir espri kalıbı olarak yaşamaya devam eder.

Söz, Voltaire'in "Essai sur l'histoire générale et sur les mœurs et l'esprit des nations" adlı eserinin 1756 basımının 70. bölümünde yer alır. Modern tarih ve ulusların gelişimi üzerine yazdığı bu kapsamlı denemede, Avrupa siyasal düzeninin temel kurumlarından biri olan Kutsal Roma İmparatorluğu'nun gerçekliğini keskin bir dille sorgulamıştır.