Türkü

Ilgıt Ilgıt Esen Seher Yelleri (Karacaoğlan)

— 9 — Ilgıt ılgıt esen seher yelleri Esip esip yara değmeli değil Ak elleri elvan elvan kınalı Karadır gözleri sürmeli değil Estirir de seher yeli estirir Kimini ağladır kimin küstürür Kısmet ise kadir Mevlâm gösterir: Çokça heves edip öğmeli değil Bir bölük turna da havada uçar İner engininden bir bade içer Esen seher yeli göğsünü açar Yâr göğsün bentleri düğmeli değil Bir bölük turna da havada kışlar Bak başıma geldi gördüğüm duşlar Size derim size yaren yoldaşlar Kavli yalan dostu sevmeli değil KARACOĞLAN der ki konup göçmedim Ak göğsünün düğmelerin açmadım Fursat elde iken alıp kaçmadım Öldürmeli beni döğmeli değil

Türkü açıklaması

Türküde konuşan kişi, sevgiliye duyduğu özlemi ve onun güzelliğine hayranlığını dile getirir. “Ilgıt ılgıt esen seher yelleri” dizesindeki hafif sabah rüzgârı, sevgiliye ulaşan bir özlem imgesi olarak öne çıkar. Kınalı eller, sürmeli gözler ve düğmeli göğüs gibi ayrıntılar sevgilinin görünüşünü anlatır. Turnaların uçması ve konup göçmesi de şiirin hareketli, hasret dolu havasını destekler.

Şair, “Kısmet ise kadir Mevlâm gösterir” diyerek nasibin Allah’a bağlı olduğunu söyler; verilen sözlükteki anlamıyla “heves”, istek ve arzudur. Bu nedenle çokça arzu edip övünmemeyi öğütler. Yalan sözlü dostun sevilmemesi gerektiğini belirtir. Son bölümde konuşan kişi, sevgiliyi elde etme fırsatını değerlendirmediğinden yakınır; yaşadığı pişmanlığın ardından öldürülmeyi, dövülmeye yeğlediğini söyler. Türkünün ana duygusu aşk özlemi ve pişmanlıktır; ana düşüncesi ise boş heveslere kapılmamak ve güvenilmez dosttan sakınmaktır.

Açıklama, sözlükteki tanımlardan yararlanılarak yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Metindeki kelimelerin anlamları

heves: istek, eğilim, arzu, şevk
yâr: sevgili
kısmet: Allahın her kişiye uygun gördüğü yaşama durumu, nasip

Metin: Vikikaynak · Kamu malı (telif süresi dolmuş eser)