İçeriğe geç
2Wsözlük

Şiir

Güzelsin

Ali Ekrem Bolayır · Ali Ekrem Bolayır kimdir?

Paylaş:WhatsAppXFacebookTelegram
Güzelsin cenentin en rûh-perver nev-nîhâlinden, Güzelsin mâhın en sevdâlı, en parlak cemâlinden, Güzelsin, ben bütün hûbâna küsmüşken seni sevdim... Geçirdin gönlümü dünyâya karşı infialinden! Mübârek iffetin oldukça lâmi’ pâk çehrende, Güzelsin en musaffa gökte şemsin iştiâlinden; Güzelsin, sevdiğinden ayrılan bir hûri-yî mahzun Seni görmüş de vermiş hüsnüne revnak melâlinden, Tebessüm eyledikçe nûr-ı sevdâ çeşm-i safında, Güzelsin zührenin parlak yüzünden, mest hâlinden! Güzelsin rûha te’sîr eyliyor aşkın müebbettir Sakın endîşe etme ben ölürsem de zevâlinden. Hicâb oldukça ârız rûyuna ey gonce-yî ismet Güzelsin maşrik-i gül-çehrenin hurşîd-i âlinden. Güzelsin gönlümün sevdâsı güldükçe cemâlinde, Münevver bir gül-î firdevsin İlâhî meâlinden! Zeminden iğrenip hiddetle baktıkça semâvâta Güzelsin şâirin fikrindeki ulvî hayâlinden. Güzelsin, nîm-mestûr eyleyince çehre-yî sâfın Şafakta lâmi' olmuş mâh-ı tâbânın hilâlinden; Güzelsin her güzelden hâsılı ey yâr ammâ sen Bilinmez hâl ü şanın gönlümün mahzûn mekaalinden!

Şiir açıklaması

Şiirde konuşan kişi, sevdiği insanın güzelliğini hayranlıkla anlatır. “Güzelsin” sözünün tekrar edilmesi, bu hayranlığı şiirin merkezine taşır. Anlatıcı, “ben bütün hûbâna küsmüşken seni sevdim” diyerek başka güzellere gönlünü kapattığı bir sırada sevgilisine bağlandığını söyler; onun sevgisi, dünyaya karşı duyduğu kırgınlığı da değiştirir.

Sevgilinin yüzü ve bakışı; güneş, ay, şafak ve gül imgeleriyle betimlenir. Şems güneş, çehre yüz, tebessüm gülümseme demektir. Bu benzetmeler, sevgilinin güzelliğini parlak, aydınlık ve canlı gösterir. Cennet, huri ve firdevs gibi dinî ve tasavvufi çağrışımlı sözcükler de şiirde sevgiliyi yücelten, ideal güzelliği anlatan imgeler olarak kullanılır; şiir bunlarla bir inanç açıklaması yapmaz.

Anlatıcı, sevgilinin güzelliğinin yalnız görünüşte kalmadığını, ruhunda da etkili olduğunu belirtir. “Aşkın müebbettir” sözüyle bu sevginin kalıcı olduğunu vurgular; kendisi ölse bile sevgilinin güzelliğinin değerini yitirmeyeceğini söyler. Sevgilinin yüzündeki mahzunluk ve tebessüm, şiirde güzellikle birlikte anılan duygusal ayrıntılardır.

Son bölümde sevgili, şairin düşüncesindeki yüce bir hayale ve aydınlık bir gül bahçesine benzetilir. “Hâsılı” kısacası, “yâr” sevgili anlamındadır. Şiirin ana duygusu, sevgiliye duyulan aşk ve hayranlıktır; temel düşüncesi ise bu güzelliğin anlatıcının gönlünde derin ve kalıcı bir iz bıraktığıdır.

Açıklama, sözlükteki tanımlardan yararlanılarak yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Metindeki kelimelerin anlamları

şemsin
Güneş
nev
çeşit, cins, tür
tebessüm
gülümseme, fizyolojide özellikle ağzın iki kenarındaki ve gözlerin çevresindeki kasların hareketiyle oluşan bir yüz ifadesi
çehre
yüz
hâl
bir şeyin içinde bulunduğu şartların veya taşıdığı vasıfların hepsi
amma
ama
yâr
sevgili
her
önüne geldiği ismin benzerlerini "teker teker hepsi, birer birer hepsi, birer birer tamamı" anlamıyla kapsayacak şekilde genelleştiren söz
ben
(kişi adılı): Teklik birinci kişiyi gösteren söz.
yüzünden
-den ötürü, -den dolayı, sebebiyle
hasılı
Sözün kısası, kısacası
hâsılı
Sözün kısası, kısacası
oldukça
olabildiğince

Metin: Vikikaynak · Kamu malı (telif süresi dolmuş eser)