Ünlü söz
“Bence görüşler, etkileri ve sonuçlarıyla yargılanmalıdır; bir kimse kendisini daha az erdemli ya da daha çok ahlaksız kılmaya yönelik hiçbir görüşe sahip değilse, tehlikeli hiçbir görüşe sahip olmadığı sonucuna varılabilir; umarım benim durumum da budur.”
— Benjamin Franklin (1706 – 1790)
İngilizce aslı
I think opinions should be judged of by their influences and effects; and if a man holds none that tend to make him less virtuous or more vicious, it may be concluded that he holds none that are dangerous, which I hope is the case with me.
Ne anlatıyor?
Franklin burada bir düşüncenin doğruluğunu ya da yanlışlığını değil, o düşüncenin insan üzerindeki pratik etkisini ölçü almayı önerir. Ona göre bir görüş, eğer kişiyi erdemsizleştirmiyor ve ahlaken daha kötü biri hâline getirmiyorsa, toplum için de tehlikeli sayılmamalıdır. Bu yaklaşım, soyut hakikat arayışından çok, düşüncenin gündelik yaşamdaki sonuçlarına bakan pragmatik bir tutumu yansıtır.
Söz aynı zamanda bir savunma niteliği taşır. Franklin, kendisinin alışılmışın dışında görünebilecek bazı düşünceleri olduğunun farkındadır; ancak bu düşüncelerin davranışlarına ve karakterine zarar vermediğini söyleyerek bir anlamda eleştirilere önceden yanıt verir. Burada ölçüt, düşüncenin kendisi değil, düşünen insanın yaşamında yarattığı değişimdir.
Günümüzde de bu bakış, tartışmalı fikirler karşısında kullanılabilecek ölçülü bir ilke sunar: Bir görüşün tehlikeli olup olmadığını anlamak için onun insan davranışını nasıl biçimlendirdiğine bakmak gerekir. Franklin'in vurgusu, düşünce özgürlüğünün kişinin ahlaki bütünlüğüyle birlikte değerlendirilmesi gerektiği yönündedir.
Hangi bağlamda söylendi?
Franklin bu satırları 13 Nisan 1738'de babası Josiah Franklin'e yazdığı bir mektupta kaleme aldı. Mektup, Franklin'in dinî görüşleri hakkında ailesinde oluşan bazı kaygılara yanıt niteliğindedir. Franklin'in geleneksel Hristiyan öğretilerinin bazılarına mesafeli duran rasyonel ve deist etkiler taşıyan görüşleri, babasının dikkatini çekmişti. Franklin burada, sahip olduğu düşüncelerin kendisini daha kötü bir insan yapmadığını göstererek babasını rahatlatmaya ve savunmaya çalışır. Mektup, Walter Isaacson'un 2003 tarihli Benjamin Franklin biyografisinde de alıntılanmıştır.
Kaynak
- Eser: Epistles (2003)
- Künye: Letter to his father, 13 April 1738, printed in Memoirs of Benjamin Franklin (Philadelphia, 1834), volume 1, p. 233; also quoted in Benjamin Franklin: An American Life (2003) by Walter Isaacson
- Kaynak bağlantısı: https://en.wikiquote.org/wiki/Benjamin_Franklin
- Özgün metin lisansı: CC BY-SA 4.0 — Wikiquote
Türkçe çeviri ve yorum 2W’nin özgün çalışmasıdır; yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır. Hata görürseniz bize bildirin.
Konular
İlgili sözler
“Deneyim ve gözlemden sonuç çıkarma sanatı, olasılıkları değerlendirmekte, bunların kanıt oluşturacak kadar yüksek ya da yeterince çok olup olmadığını tahmin etmekte yatar. Bu tür bir hesaplama, sanıldığından daha karmaşık ve daha zordur. Genellikle sıradan insanların gücünün üzerinde büyük bir kavrayış gerektirir. Şarlatanların, büyücülerin ve simyacıların — ve halkın saflığını istismar eden herkesin — başarısı, bu tür hesaplamadaki hatalara dayanır.”
— Benjamin Franklin (1706 – 1790)
“İmanla görmenin yolu, aklın gözünü kapamaktır: Mumunuzu söndürdüğünüzde sabahın gün ışığı daha net görünür.”
— Benjamin Franklin (1706 – 1790)
“Düşmanlarını sev, çünkü onlar sana kusurlarını söylerler.”
— Benjamin Franklin (1706 – 1790)
“Vali Thomas bu sobanın yapısından, anlatıldığı şekilde o kadar memnun kaldı ki, onları bir süre boyunca tek başıma satmam için bana bir patent vermeyi teklif etti; ancak bu tür durumlarda beni her zaman etkilemiş bir ilkeden ötürü reddettim: Başkalarının icatlarından büyük yararlar sağladığımıza göre, kendi icatlarımızla da başkalarına hizmet etme fırsatından memnuniyet duymalıyız ve bunu özgürce ve cömertçe yapmalıyız.”
— Benjamin Franklin (1706 – 1790)
“Yüz suçlunun kurtulması, bir masumun ceza çekmesinden daha iyidir; bu, uzun zamandır genel olarak kabul görmüş ve bildiğim kadarıyla hiç tartışılmamış bir ilkedir.”
— Benjamin Franklin (1706 – 1790)
“Bir Yüce, en mükemmel varlığın olduğuna inanıyorum. ... O'nun, yarattıklarının mutluluğundan hoşnut olduğuna ve sevindiğine inanıyorum; ve erdem olmadan insan bu dünyada mutluluğa erişemeyeceği için, O'nun beni erdemli görmekten sevinç duyduğuna kesin olarak inanıyorum.”
— Benjamin Franklin (1706 – 1790)