İçeriğe geç
2Wsözlük

Ünlü söz

“Deneyim ve gözlemden sonuç çıkarma sanatı, olasılıkları değerlendirmekte, bunların kanıt oluşturacak kadar yüksek ya da yeterince çok olup olmadığını tahmin etmekte yatar. Bu tür bir hesaplama, sanıldığından daha karmaşık ve daha zordur. Genellikle sıradan insanların gücünün üzerinde büyük bir kavrayış gerektirir. Şarlatanların, büyücülerin ve simyacıların — ve halkın saflığını istismar eden herkesin — başarısı, bu tür hesaplamadaki hatalara dayanır.”

— Benjamin Franklin (1706 – 1790)

KaynaklıSöz, künyesiyle birlikte Wikiquote'ta kayıtlı.
Paylaş:WhatsAppXFacebookTelegram

Söz kartını indir

İngilizce aslı

The art of concluding from experience and observation consists in evaluating probabilities, in estimating if they are high or numerous enough to constitute proof. This type of calculation is more complicated and more difficult than one might think. It demands a great sagacity generally above the power of common people. The success of charlatans, sorcerors, and alchemists — and all those who abuse public credulity — is founded on errors in this type of calculation.

Ne anlatıyor?

Franklin bu sözünde, insan aklının en zor ve en az takdir edilen işlerinden birine dikkat çeker: Deneyim ve gözlem yoluyla elde edilen bilgilerden sağlıklı sonuçlar çıkarabilmek. Ona göre bu, aslında bir olasılık hesaplama sanatıdır; hangi gözlemin gerçek bir kanıt oluşturacak kadar güçlü, yeterli sayıda ve güvenilir olduğunu tartmayı gerektirir. Çoğu insan bu hesabı ya hiç yapmaz ya da yanlış yapar.

Buradaki temel vurgu, düşünsel titizliğin nadir bulunmasıdır. Franklin, sahtekârların ve sözde mucize satıcılarının başarısını büyük ölçüde bu hesap hatasına bağlar: İnsanlar tesadüfleri nedensellik sanır, tek bir vakayı genel kural zanneder, duymak istediklerini kanıt olarak kabul eder. Franklin'in Aydınlanma düşüncesine olan inancı burada kendini gösterir; eleştirel düşünme ve sağlam yargı, hem bireysel mutluluk hem de toplumsal aklın temeli olarak sunulur.

Bugün bu söz, sahte bilim, komplo teorileri ve sosyal medyada yayılan yanlış bilgilere karşı bir uyarı olarak okunabilir. İnsanların saflığını istismar edenlerin değişmediğini, değişenin yalnızca kullandıkları araçlar olduğunu hatırlatır.

Hangi bağlamda söylendi?

Bu söz, Franklin'in 1780'lerde kaleme aldığı, olasılıklı düşünme ve insanların kanıt değerlendirmedeki zaafları üzerine yazdığı bir metinden gelir. Franklin, bilimsel ve aydınlanmacı bakış açısını yaşamının son yıllarında da sürdürmüş; deney, gözlem ve eleştirel akıl yürütmenin önemini vurgulamaya devam etmiştir. Metin, halkın saflığını istismar eden şarlatanlara, büyücülere ve simyacılara karşı bir uyarı niteliğindedir.

Kaynak

Türkçe çeviri ve yorum 2W’nin özgün çalışmasıdır; yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır. Hata görürseniz bize bildirin.

Konular

İlgili sözler