“Asket, erdemden bir zorunluluk yapar.”

Nietzsche bu kısa aforizmada asketik yaşam biçiminin erdemle kurduğu ilişkiyi tersine çevirir. Yaygın anlayışa göre erdem, kişinin özgürce seçtiği ve içselleştirdiği bir iyilik haliyken, asket onu bir "not"a, yani acı veren bir zorunluluğa, kaçınılmaz bir yükümlülüğe dönüştürür. Buradaki "Not" sözcüğü Almancada hem "zorunluluk" hem de "sıkıntı, dert" anlamına gelir; Nietzsche bu çift anlamı ustaca kullanır.

Söz, Nietzsche'nin çileci ahlak eleştirisinin yoğun bir özetidir. Ona göre asket, yaşamı ve bedeni küçümseyerek, kendini yoksun bırakarak bir üstünlük kurduğuna inanır. Oysa bu tutum özgür bir seçim değil, yaşama karşı bir tepkidir. Erdem böylece yaşamı zenginleştiren bir değer olmaktan çıkar; daraltan, bastıran ve insanı kendine yabancılaştıran bir mekanizmaya dönüşür.

Nietzsche bu sözle aynı zamanda bir dil oyunu yapar: Erdem (Tugend) ile zorunluluk (Not) arasındaki gerilim, asketik tutumun ne kadar paradoksal olduğunu ortaya koyar. İnsanın kendi yaşamını onaylaması gerektiğini savunan düşünür için asketizm, bu onayın reddi ve dolayısıyla bir tür yaşam düşmanlığıdır.

Bu söz, Nietzsche'nin 1878'de yayımlanan "İnsanca, Pek İnsanca" (Menschliches, Allzumenschliches) adlı eserinin birinci cildinin 76. aforizmasıdır. Eser, Nietzsche'nin önceki dönemdeki metafizik ve sanat merkezli yaklaşımından uzaklaşıp daha eleştirel, aydınlanmacı bir tutuma yöneldiği geçiş döneminin ürünüdür. Kitap boyunca din, ahlak ve toplumsal değerler üzerine kısa keskin gözlemler yer alır; asketizm eleştirisi de bu çerçevede Nietzsche'nin daha sonra geliştireceği ahlak eleştirisinin erken bir örneğidir.