“Canavarlarla savaşan, buna karşılık kendisinin de canavara dönüşmemesine dikkat etsin. Ve bir uçuruma uzun süre bakarsan, uçurum da senin içine bakar.”

Bu ünlü söz, mücadelenin insan üzerindeki dönüştürücü ve aşındırıcı etkisini iki çarpıcı imgeyle anlatır. İlkinde Nietzsche, canavarla savaşan kişinin zamanla ona benzeme tehlikesine dikkat çeker. Kişi, kendini savunmak ya da yok etmek için düşmanının yöntemlerini benimsediğinde, ahlaken ondan farksız hale gelebilir. İkinci imge daha kişisel ve karanlıktır: Uçurum, yokluk, anlamsızlık, kötülük ya da ruhun karanlık yanlarını temsil eder. Uzun süre bu karanlıkla meşgul olan kişi, onu yalnızca dışarıdan gözlemlemez; karanlık da onun içine sızar ve onu değiştirir. Bakmak, karşılıklı bir ilişkidir.

Nietzsche burada iyilik ve kötülük arasındaki sınırın sanıldığından daha geçirgen olduğunu gösterir. İnsanın kimliği, karşı karşıya kaldığı şeylerden bağımsız değildir; bilgimiz, korkularımız, düşmanlarımız bizi biçimlendirir. Saf ve uzak bir gözlemci konumu diye bir şey yoktur. Kişi, kendini en çok korumak istediği yerde bile o şeyin etkisine açık hale gelir. Bu, özellikle büyük idealler uğruna verilen mücadelelerde ortaya çıkan ahlaki çelişkileri açıklar.

Günümüzde bu söz, siyasetten kişisel ilişkilere kadar geniş bir alanda yankı bulur. Adaletsizlikle, yolsuzlukla ya da kötülükle mücadele eden kişi ve kurumların zamanla kendi savaştıkları yöntemlere kayması, Nietzsche'nin uyarısının güncelliğini gösterir. Aynı şekilde, sürekli olarak şiddet, nefret ya da ümitsizlik içeren içeriklerle, düşüncelerle meşgul olmak, insanın ruhsal dünyasını fark ettirmeden karanlıklaştırabilir.

Bu söz, Friedrich Nietzsche'nin 1886'da yayımlanan 'Jenseits von Gut und Böse' (İyinin ve Kötünün Ötesinde) adlı eserinin 146. aforizmasından alınmıştır. Kitap, geleneksel ahlak kavramlarını sorgulayan, iyi ile kötü arasındaki karşıtlığın sanıldığı kadar kesin olmadığını savunan bir geç dönem eseridir. Nietzsche bu bölümde, ahlaki kesinlik iddiasının tehlikelerine ve insanın karanlıkla kurduğu ilişkinin doğasına dikkat çekmektedir.