“Mistik açıklamalar derin sayılır; gerçek şu ki, bunlar daha yüzeysel bile değildir.”

Nietzsche bu sözüyle, mistik veya gizemli görünen açıklamaların çoğu zaman derin düşüncenin ürünü sanıldığını, oysa bunların meselenin yüzeyine bile ulaşamadığını söyler. Ona göre derinlik, anlaşılmazlıkla karıştırılmamalıdır. Bir şeyin anlaşılmaz oluşu, onun derin olduğunu göstermez; aksine çoğu zaman kavramsal bir bulanıklığın ya da düşünsel bir tembelliğin işareti olabilir.

Bu eleştiri, Nietzsche'nin genel felsefi tutumuyla uyumludur: O, düşüncenin açık, dürüst ve yaşamı onaylayan bir zeminde ilerlemesini ister. Mistisizmi, dünyayı olduğu gibi görmekten kaçmanın bir yolu olarak değerlendirir. Gerçek derinliğin, belirsizlikte değil; sorunları net biçimde kavrayıp cesaretle yüzleşmekte olduğunu ima eder.

Bugün bu söz, özellikle karmaşık gibi görünen ama içi boş söylemler karşısında okura bir uyarı niteliği taşır: Anlaşılmaz olan her şey derin değildir; bazen sadece düşünce eksikliğinin üzerindeki süslü bir örtüdür.

Die fröhliche Wissenschaft (Şen Bilim) adlı eserinin üçüncü kitabında, 'Mystische Erklärungen' başlıklı 126. bölümde yer alır. Nietzsche burada, mistik açıklamaların derinlik iddiasını eleştirir.