“Vicdan azapları ısırmayı öğretir.”

Nietzsche bu kısa ve keskin sözüyle vicdan azabını, insanı arındıran soylu bir duygu olarak değil, insanı saldırganlaştıran bir mekanizma olarak tarif eder. Ona göre sürekli suçluluk ve pişmanlık içinde kıvranan kişi, bu iç baskıyı dışa vuracak bir çıkış arar; kendine yönelen dişler zamanla başkalarına yönelir. "Isırmak" fiili burada hem gerçek hem de mecaz anlamda saldırganlığı, kin ve intikam duygusunu ima eder.

Söz, Nietzsche'nin Hristiyan ahlakına ve onun vicdan kültürüne yönelik eleştirisinin bir parçasıdır. Nietzsche'ye göre vicdan azabı, insanın yaşama gücünü zayıflatan, onu kendine yabancılaştıran ve iç dünyasını zehirleyen bir duygudur. Bu azap yüceltildikçe insan ne kendisiyle ne de başkalarıyla sağlıklı bir ilişki kurabilir. İçten içe kendini cezalandıran kişi, sonunda bu cezayı dış dünyaya yansıtarak başkalarını da ısıran birine dönüşür.

Nietzsche'nin düşünce dünyasında bu söz, "suçluluk" ve "ceza" kavramlarına karşı daha geniş bir mesafenin ifadesidir. O, insanın geçmişte yaptıkları için kendini yiyip bitirmesi yerine, yaşamı olumlamasını ve gücünü geleceğe yöneltmesini ister. Bu yüzden vicdan azabını bir erdem gibi yüceltmek, ona göre insanı hem kendine hem çevresine zarar veren bir canlıya dönüştürür.

Bu söz, Nietzsche'nin 1883-1885 yıllarında yayımlanan "Böyle Buyurdu Zerdüşt" adlı eserinin ikinci bölümündeki "Merhametliler Üzerine" başlıklı bölümden alınmıştır. Eserde Zerdüşt karakteri aracılığıyla merhamet, vicdan ve ahlak gibi kavramlar sorgulanır.