Ünlü söz
“Zevk, kötülüğün en büyük tuzağıdır.”
— Platon (MÖ 428 – MÖ 348)
Antik Yunanca aslı
ἡδονήν, μέγιστον κακοῡ δέλεαρ
Ne anlatıyor?
Platon'un Timaios diyaloğundan alınan bu kısa ve yoğun söz, hazzın insan ruhundaki tehlikeli rolünü çarpıcı bir metaforla anlatır. "Tuzak" (δέλεαρ) sözcüğü, balıkçıların oltaya ya da kapanlara koyduğu yemi ifade eder; dolayısıyla haz, insanı kötülüğe çeken, görünüşte çekici ama sonu yıkıcı olan bir yem olarak tasvir edilir. Bu benzetmede haz, kendi başına kötü olmasa da, insanı akıldan uzaklaştırıp yanlış eylemlere sürükleyebilen baştan çıkarıcı bir güçtür.
Bu düşünce, Platon'un ruh anlayışıyla yakından ilişkilidir. Timaios'ta insan ruhu; akıl, öfke/cesaret ve arzu olmak üzere farklı kısımlara ayrılır. Haz, özellikle arzu ve iştah kısmını harekete geçirir ve aklın yönetimini zayıflatabilir. Platon'un ahlak anlayışında erdemli yaşam, aklın rehberliğinde hazları ölçülü biçimde düzenlemeyi gerektirir.
Günümüzde bu söz, erteleme, bağımlılık, tüketim çılgınlığı ve haz odaklı kültür eleştirileri için isabetli bir uyarı olarak okunabilir. Anlık tatminlerin, uzun vadeli iyiyi ve doğruyu gölgede bırakabileceğini hatırlatır. Böylece Platon'un uyarısı, çağlar ötesinden modern bireyin haz ile akıl arasındaki gerilimine ışık tutar.
Hangi bağlamda söylendi?
Platon'un geç dönem diyaloglarından "Timaios"un 69d bölümünde yer alır. Bu bölümde Timaios, evrenin ve insan bedeninin yaratılışını anlattıktan sonra insan ruhunun ölümlü kısmının bedene nasıl yerleştirildiğini açıklar. Tanrılar, insanın ölümlü ruhunu; haz ve acı, korku ve öfke gibi duygularla donatır. Platon'un metninde hazzın "kötülüğün en büyük tuzağı" olarak nitelendirilmesi, bu kozmolojik ve psikolojik çerçevenin bir parçasıdır. Diyalog, Platon'un doğa felsefesi ve evren tasarımı konusundaki en kapsamlı çalışmasıdır.
Kaynak
- Eser: Timaeus
- Künye: Section 69d (W. R. M. Lamb's translation); also rendered: pleasure, "the bait of sin" (W.A. Falconer's translation).
- Kaynak bağlantısı: https://en.wikiquote.org/wiki/Plato
- Özgün metin lisansı: CC BY-SA 4.0 — Wikiquote
Türkçe çeviri ve yorum 2W’nin özgün çalışmasıdır; yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır. Hata görürseniz bize bildirin.
Konular
İlgili sözler
“Aşırı zenginler iyi insanlar değildir.”
— Platon (MÖ 428 – MÖ 348)
“Arılar yok olduğunda insanın yalnızca dört yıl ömrü kalır; arılar olmazsa bitkiler olmaz, hayvanlar olmaz, insanlar olmaz.”
— Albert Einstein (1879 – 1955)
“Aptalların çoğunluğu yenilmezdir ve her zaman için güvence altındadır. Ne var ki onların tiranlığının dehşeti, tutarsızlıkları sayesinde hafifletilmiştir.”
— Albert Einstein (1879 – 1955)
“Bir koyun sürüsünün kusursuz bir üyesi olabilmek için her şeyden önce bir koyun olmak gerekir.”
— Albert Einstein (1879 – 1955)
“Otorite sarhoşluğu, hakikatin en büyük düşmanıdır.”
— Albert Einstein (1879 – 1955)
“Tanrı kurnazdır, ama kötü niyetli değildir.”
— Albert Einstein (1879 – 1955)