“Tanrı kurnazdır, ama kötü niyetli değildir.”

Einstein'ın bu sözü, doğanın işleyişinin insan zihnine zor ve dolambaçlı gelebileceğini, ancak sonunda anlaşılabilir bir düzene sahip olduğunu ifade eder. Kurnazlık, doğadaki yasaların ilk bakışta kavranmasının güçlüğünü, akıl karıştırıcı görünümünü anlatır. Fizikçinin karşılaştığı olgular bazen çelişkili ya da beklenmedik olabilir; doğa, sırlarını kolay teslim etmez. Ancak kötü niyetli olmaması, evrende insanı bilinçli olarak yanıltan, aldatmaya çalışan bir yapının bulunmadığını ima eder. Yani evren zorlu bir bilmece gibidir; çözümü güç olabilir ama hileli değildir.

Einstein'ın burada kullandığı Tanrı kavramı, kişisel ve müdahaleci bir tanrıdan çok, evrendeki yasalı düzenin ve rasyonalitenin metaforu olarak anlaşılmalıdır. Kendi deyişiyle o, Spinoza'nın tanrısına, yani doğanın yasalarıyla özdeşleşen bir ilkeye yakınlık duyar. Bu çerçevede söz, bir inanç bildiriminden ziyade bilimsel araştırmanın güvencesini dile getirir: Evren, akılla keşfedilebilecek bir tutarlılıktadır. Kurnazlık, bilim insanını daha derin düşünmeye zorlar; kötü niyet ise umutsuzluğa götürecek bir aldatmacadır ki böyle bir şey yoktur.

Söz aynı zamanda Einstein'ın kuramsal fiziğe duyduğu güveni yansıtır. Deney ve gözlemler şaşırtıcı sonuçlar verse de, bunların arkasında akılcı bir açıklama bulunabileceğine inanır. Bu yaklaşım, bilimsel merakı ve sabrı öne çıkaran bir evren görüşü sunar. Bugün de karmaşık olgular karşısında pes etmemek ve doğanın anlaşılabilirliğine güvenmek gerektiğini hatırlatır.