“Kuantum mekaniği çok saygı uyandırıcıdır. Ama içimden bir ses bunun asıl doğru olmadığını söylüyor. Bu teori çok şey sağlıyor, ama bizi İhtiyar'ın sırrına pek yaklaştırmıyor. Her hâlükârda ben, onun zar atmadığından eminim.”

Einstein bu sözüyle, kendi geliştirilmesinde de payı bulunan kuantum mekaniğine duyduğu derin kuşkuyu ifade eder. Teorinin deneysel başarısını ve öngörü gücünü teslim etmekle birlikte, onun gerçekliğin eksiksiz bir tasviri olduğuna inanmadığını söyler. "İhtiyar" (der Alte) dediği Tanrı'dan kastı, evrenin akılcı düzeninin simgesidir. Ona göre doğa, olasılıklarla değil, belirli ve kavranabilir yasalarla işleyen bir bütündür.

Sözdeki "zar atmak" ifadesi, kuantum kuramının kimi yorumlarında yer alan temel düzeydeki rastlantısallığa göndermedir. Kopenhag yorumuna göre bazı olaylar ilkece öngörülemezdir; olasılıklar doğanın yapısına içkindir. Einstein ise bu görüşü, insan bilgisinin henüz eksik olmasından kaynaklanan bir durum olarak görür ve altta belirleyici, gizli değişkenlerin bulunabileceğini düşünür. Çekişme, sadece teknik bir anlaşmazlık değil; aynı zamanda gerçekliğin doğasına ve bilimin ne ölçüde tam bilebileceğine dair felsefi bir ayrışmadır.

Einstein bu sözü, 4 Aralık 1926 tarihinde fizikçi Max Born'a yazdığı mektupta dile getirmiştir. Bu dönem, kuantum mekaniğinin matematiksel çerçevesinin yeni oluştuğu ve olasılıkçı yorumunun tartışıldığı yıllardır. Einstein ile Born, kuantum kuramının temelleri konusunda yıllarca sürecek bir bilimsel ve felsefi mektuplaşmanın parçası olarak bu konuyu ele almışlardır. Mektup, Einstein'ın olasılıkçı yoruma karşı çıkışının en bilinen ifadelerinden biridir.